TBSA

Yanık Yüzdesi (TBSA) ve Parkland Formülü Hesaplama

Wallace 9'lar kuralı ve Lund-Browder çizelgesiyle yanık yüzdesini, Parkland formülüyle ilk 24 saatlik sıvıyı ve saatlik infüzyon hızını hesaplayın.

Güncelleme 8 Eylül 2026
8 kaynak

Sonucu nasıl yorumlarsınız?

Aralık	Anlamı	Kılavuz yaklaşımı
Erişkin, TBSA %15 altı	Formül temelli sıvı resüsitasyonu için verilen eşiğin altındadır; hesaplanan hacim yalnız referans değeridir.	Hettiaratchy 2004: erişkinde %15, çocukta %10 üzerindeki yanıklar formal resüsitasyon gerektirir, alt sınırlar kesin kural değil rehberdir ve deneyimli ekip iki yönde de takdir kullanabilir.
Erişkin, TBSA %15 ve üzeri	Damar yolundan formal sıvı resüsitasyonu başlatılan gruptur.	Hettiaratchy 2004: saat yanığın olduğu andan başlatılır, verilmiş sıvı düşülür, hız idrar çıkışına (0,5-1,0 mL/kg/saat) göre ayarlanır ve plan yanık merkezi ile birlikte gözden geçirilir.
Erişkin, TBSA %20 ve üzeri	ABA 2023 kılavuzunun kapsadığı ağır yanık grubudur; aşırı resüsitasyon riski bu grupta belirgindir.	ABA 2023: resüsitasyona 2 mL/kg/% ile başlanması, özellikle geniş yanıklarda insan albümin solüsyonunun düşünülmesi ve seçilmiş hastalarda karın içi ile göz içi basıncının izlenmesi önerilir.
Çocuk, TBSA %10 altı	Çocukta formal resüsitasyon eşiğinin altındadır.	Hettiaratchy 2004: bu grupta ağızdan sıvı, analjezi ve yara bakımı öncelikli olup damar yolu kararı klinik tabloya bırakılır.
Çocuk, TBSA %10 ve üzeri	Resüsitasyon hacmine ek olarak idame sıvısı gereken gruptur; süt çocuğunda glikojen deposu sınırlı olduğu için dekstroz da gerekir.	Romanowski 2017: pediatrik formüller her zaman iki bileşenlidir (resüsitasyon + idame), 30 kg altındaki çocukta idrar çıkışı hedefi 1 mL/kg/saat, üzerinde 0,5 mL/kg/saattir ve kan şekeri yakından izlenir.
Yüksek voltajlı elektrik yanığı veya inhalasyon hasarı	Bu tablolarda hesaplanan hacim gereksinimi belirgin biçimde eksik tahmin eder.	Hettiaratchy 2004: yüksek voltajlı elektrik yaralanmasında ilk 24 saatte 9 mL/kg/% düzeyine varan hacim ve 1,5-2 mL/kg/saat idrar çıkışı hedeflenir; inhalasyon hasarında da gereksinim artar.

Sonraki adım

Yanık yüzdesi hem yanık merkezine sevk kararının hem de sıvı planının girdisidir, bu yüzden ölçümün kendisi hesaplamadan daha kritiktir. Hettiaratchy 2004, yanık alanının deneyimli ellerde bile sıklıkla hatalı ölçüldüğünü belirtir ve üç yöntemi tanımlar: küçük yanıklarda (yaklaşık %15 altı) veya çok geniş yanıklarda (%85 üzeri, yanmamış deri sayılarak) parmaklar dahil avuç içinin yaklaşık %0,8 kabul edilmesi, erişkinde orta ve geniş yanıklar için 9 lar kuralı, çocukta ve en doğru sonuç için Lund-Browder çizelgesi. Hasta soyulup tüm alan görülmeden ölçüm yapılmaz; bu sırada ortam sıcak tutulur ve deri bölüm bölüm açılır.

Sıvı planı bir başlangıç noktasıdır, reçete değildir. ABA 2023 kılavuzu erişkinde ve %20 üzeri yanıkta resüsitasyonun 2 mL/kg/% üzerinden başlatılmasını, geniş yanıklarda resüsitasyon hacmini düşürmek ve idrar çıkışını iyileştirmek için insan albümin solüsyonunun düşünülmesini, seçilmiş hastalarda karın içi ve göz içi basıncının izlenmesini önerir. Aynı kılavuz transpulmoner termodilüsyon değişkenlerinin resüsitasyonu yönlendirmek için kullanılmasını önermez, sıvı titrasyonunda bilgisayar destekli karar sistemleri için zayıf bir öneri verir ve yüksek doz C vitamini, taze donmuş plazma, erken sürekli böbrek yerine koyma tedavisi veya vazopressör kullanımı hakkında öneri yapamayacağını belirtir. Hız her koşulda idrar çıkışına ve klinik parametrelere göre ayarlanır; Hettiaratchy 2004 dört ile altı saatte bir hematokrit, plazma sodyumu, baz açığı ve laktat bakılmasını zorunlu görür.

Çocukta plan iki bileşenlidir. Romanowski 2017, pediatrik formüllerin resüsitasyon hacmine her zaman idame sıvısını eklediğini, süt çocuğunda sınırlı glikojen deposu nedeniyle dekstroz kaynağı verilmediğinde hipoglisemi riski doğduğunu ve kan şekerinin yakından izlenmesi gerektiğini belirtir. Aynı derleme, çocukta gereksinimin standart formüllerin öngördüğünden yüksek olabildiğini (yaklaşık 6 mL/kg/% düzeyine varan yayınlar) ve merkezlerin Cincinnati ile Galveston gibi vücut yüzey alanı temelli formülleri kullandığını aktarır. Erişkin formüllerine geçiş sınırı kaynaklara göre 30 ile 50 kg arasında değişir.

Sıvı tek başına yeterli değildir. Çevresel derin dermal veya tam kat yanıkta doku basıncı yükselerek dolaşımı bozabilir, göğüs duvarında ise ventilasyonu kısıtlayabilir; bu tablolar eskarotomi gerektirir (Hettiaratchy 2004). Yüksek voltajlı elektrik yaralanması ve inhalasyon hasarı hacim gereksinimini artırır, yani formülün çıktısı bu hastalarda eksik kalır. Hesap tamamlandığında hasta yanık merkezi ile görüşülerek yönetilir; ağır olguda yoğun bakım ve anestezi ile plastik ve rekonstrüktif cerrahi ekipleri sürecin başından itibaren işin içindedir. Bu satırlar kaynak atıflıdır ve hastaya özel tedavi önerisi içermez; sıvı, cerrahi ve sevk kararları klinik tablo ve merkez protokolü ile birlikte verilir.

Formül

Yanık genişliği (TBSA), Wallace 9'lar kuralı ile erişkinde şu bölgelerden toplanır:

Baş ve boyun 9, sağ kol 9, sol kol 9, gövde ön yüzü 18, gövde arka yüzü 18, sağ bacak 18, sol bacak 18, perine 1. Toplam 100 eder.

Kural erişkinde hızlı ve pratiktir, çocukta doğru sonuç vermez: çocuğun başı gövdesine göre orantısız büyüktür.

Lund-Browder çizelgesi yaşa göre düzeltme yapar. Yaşla değişen üç bölge:

Baş: 0-1 yaş 19, 1-4 yaş 17, 5-9 yaş 13, 10-14 yaş 11, 15 yaş ve üzeri 9.

Uyluklar (iki taraf toplamı): sırasıyla 11, 13, 16, 17, 18.

Diz altı bacaklar (iki taraf toplamı): sırasıyla 10, 10, 11, 12, 13.

Yaşla değişmeyen bölgeler: boyun 2, gövde ön yüzü 13, gövde arka yüzü 13, kalçalar 5, genital bölge 1, üst kollar 8, ön kollar 6, eller 5, ayaklar 7. Bu dokuz bölge her bantta 60 tutar, değişen üç bölge 40 tutar, toplam yine 100 eder.

Her iki yöntemde de yalnız 2. derece (kısmi kat) ve 3. derece (tam kat) alanlar sayılır. Yalnız kızarıklık veren 1. derece yanık hesaba katılmaz; eritem birkaç saatte solabildiği için erken değerlendirmede bir miktar fazla tahmin kaçınılmazdır.

Parkland (Baxter) formülü:

24 saatlik kristalloid hacmi = 4 mL × vücut ağırlığı (kg) × yanık yüzdesi (%)

Hacmin yarısı yaralanmadan sonraki ilk 8 saatte, kalan yarısı sonraki 16 saatte verilir.

Saat, hastaneye kabul saatinden değil yanığın olduğu saatten başlatılır. Yaralanmadan 3 saat sonra başvuran hastada ilk dilimin hacmi kalan 5 saate bölünür, yani saatlik hız yükselir. Ambulansta veya sevk eden merkezde verilmiş sıvı, hesaplanan hacimden düşülür.

Çocukta bu hacme ayrıca idame sıvısı eklenir (Holliday-Segar 4-2-1 kuralı): ilk 10 kg için saatte 4 mL/kg, ikinci 10 kg için 2 mL/kg, 20 kg üzerindeki her kilo için 1 mL/kg.

Başlangıç hızı tartışmalıdır. Parkland klasik katsayısı 4 mL/kg/% iken ABA 2023 kılavuzu erişkinde resüsitasyonun 2 mL/kg/% üzerinden başlatılmasını önerir; pediatrik uygulamada 3-4 mL/kg/% aralığı kullanılır. Formül yalnız başlangıç noktasıdır, hız idrar çıkışına göre titre edilir: erişkinde 0,5-1,0 mL/kg/saat, çocukta 1,0-1,5 mL/kg/saat (30 kg altındaki çocukta hedef 1 mL/kg/saat).

Örnek hesap

Örnek 1, erişkin sekmesi

Yetmiş kilo hasta, alevle yanmış; gövdenin ön yüzünün tamamı ve bir kolun tamamı kısmi ile tam kat yanık. Wallace 9'lar kuralında gövde ön yüzü 18, bir kol 9 eder, yani TBSA %27.

Parkland hacmi: 4 × 70 × 27 = 7560 mL. Yarısı olan 3780 mL ilk 8 saatte verilir. Hasta yanık anında görüldüyse 3780 / 8 = 472,5 mL/saat, kalan 3780 mL ise 3780 / 16 = 236,25 mL/saat hızındadır.

Aynı hasta yaralanmadan 3 saat sonra geldiyse toplam hacim değişmez, yalnız ilk dilimin süresi kısalır: 3780 mL 8 - 3 = 5 saate sıkışır ve hız 756 mL/saate çıkar. Gecikmenin planı bu kadar sertleştirmesi, saatin yanık anından başlatılmasının neden önemli olduğunu gösterir.

Örnek 2, yayımlanmış işlenmiş örnek (Hettiaratchy 2004, BMJ, Tablo 2)

Yetmiş kilo, 25 yaşında erkek, %30 alev yanığı; yanık saat 15.00'te olmuş, hasta 16.00'da kabul edilmiş. 24 saatlik hacim 4 × 30 × 70 = 8400 mL, yarısı 4200 mL ilk 8 saat, yarısı 4200 mL sonraki 16 saat içindir. Hasta ambulansta 1000 mL almış olduğu için ilk dilimde kalan 3200 mL, saat 23.00'e kadarki 7 saate bölünür ve 457 mL/saat çıkar; ikinci dilim 4200 / 16 = 262,5 mL/saattir.

Bu hesaplayıcıda verilmiş sıvı için ayrı bir alan yoktur: araç ilk dilim için 4200 mL üzerinden 600 mL/saat gösterir, siz önceden verilen hacmi elle düşerek hızı yeniden bölersiniz.

Örnek 3, pediatrik sekme

On beş kilo, 3 yaşında çocuk; yalnız baş bölgesi tam kat yanık. Lund-Browder çizelgesinin 1-4 yaş sütununda baş %17'dir, bu yüzden TBSA %17 çıkar. Aynı çocuk 9'lar kuralıyla değerlendirilseydi baş 9 sayılır ve yanık neredeyse yarı yarıya küçük görünürdü.

Parkland hacmi 4 × 15 × 17 = 1020 mL: ilk 8 saatte 510 mL (63,75 mL/saat), sonraki 16 saatte 510 mL (31,875 mL/saat). Buna 4-2-1 idamesi eklenir: ilk 10 kg için 40 mL/saat, kalan 5 kg için 10 mL/saat, toplam 50 mL/saat.

Hastanıza nasıl anlatırsınız?

Hastanıza aktarabileceğiniz sade bir özet

Yanık hesabı iki soruya cevap arar: derinin ne kadarı yanmıştır ve ilk gün ne kadar sıvı verilmelidir. Vücut bölgelere ayrılır, her bölgenin vücudun yüzde kaçını kapladığı bilinir ve yanan bölgeler toplanarak bir yüzde bulunur. Çocuklarda başın vücuda oranı daha büyük olduğu için ayrı bir çizelge kullanılır.

Yalnız kızarıklıkla sınırlı, güneş yanığına benzeyen alanlar bu yüzdeye katılmaz. Sayıya kabarcık yapan ve daha derin olan alanlar girer. Bu yüzden ilk saatlerde bulunan yüzde, yanık geliştikçe biraz değişebilir.

Geniş yanıklarda damardan sıvı vermek hayat kurtarır. Yanan deriden sıvı kaybedilir ve dolaşım bozulur; bu yüzden ilk 24 saatte verilecek sıvı miktarı kilonuza ve yanık yüzdenize göre hesaplanır. Hesabın saati hastaneye geldiğiniz an değil, yanığın olduğu andır. Yarısı ilk 8 saatte, kalanı sonraki 16 saatte verilir ve idrar miktarınıza bakılarak hız sürekli ayarlanır.

Bulunan sayı bir tahmindir, kesin bir reçete değildir. Hekiminiz tansiyonunuza, nabzınıza, kan tahlillerinize ve idrar çıkışınıza göre planı değiştirir. Çocuklarda ayrıca günlük normal sıvı ihtiyacı da eklenir.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz ve tedaviyi belirlemez. Geniş bir yanıkta, yüz veya el gibi bölgeleri tutan yanıkta, elektrik yanığında ya da duman soluduysanız vakit kaybetmeden acil servise başvurun veya 112 acil çağrı numarasını arayın. Yanık bölgesine diş macunu, yoğurt, salça gibi maddeler sürmeyin, yalnız akan ılık su ile soğutun.

Sık sorulan sorular

Yüzdeye hangi yanıklar dahil edilir?

Yalnız 2. derece (kısmi kat) ve 3. derece (tam kat) alanlar sayılır. Yalnız kızarıklık veren 1. derece yanık hesaba katılmaz. Hettiaratchy 2004 eritemin birkaç saat içinde solabildiğini, bu yüzden erken değerlendirmede bir miktar fazla tahminin kaçınılmaz olduğunu belirtir; yanık dinamik bir yaradır ve derinliği resüsitasyonun etkinliğine göre değişir.

Süreyi neden yaralanma anından sayıyorum?

Parkland planında saat yanığın olduğu andan başlar, hastaneye kabul saatinden değil. Yaralanmadan 3 saat sonra gelen bir hastada ilk dilimin hacmi 8 saate değil kalan 5 saate bölünür ve saatlik hız belirgin biçimde yükselir. Ambulansta ya da sevk eden merkezde verilmiş sıvı hesaplanan hacimden düşülür; bu araçta verilmiş sıvı alanı olmadığı için düşme işlemini siz yaparsınız. Yaralanmadan 8 saat ve fazlası geçmişse ilk dilim kapanmış olur ve araç o dilimi hıza çevirmez, çünkü telafi kararı formülle değil idrar çıkışı ve klinik izlemle verilir.

Katsayı 4 mL mi, 2 mL mi, 3 mL mi?

Klasik Parkland katsayısı 4 mL/kg/% olup Baxter ve Shires 1968 çalışmasına dayanır ve bu hesaplayıcının ana çıktısı odur. ABA 2023 kılavuzu ise erişkinde resüsitasyon hacimlerini azaltmak için başlangıcın 2 mL/kg/% üzerinden kurulmasını önerir; araç bu hacmi de yorum ve kopya metninde gösterir. Pediatrik uygulamada yaygın aralık 3-4 mL/kg/% olduğu için çocuk sekmesinde alt uç ayrıca yazılır. Hangi katsayıyla başlarsanız başlayın hız idrar çıkışına göre titre edilir.

Çocukta neden 9'lar kuralı kullanılmıyor?

Çocuğun başı gövdesine göre orantısız büyük, bacakları orantısız kısadır. Lund-Browder çizelgesi bu farkı yaş sütunlarıyla düzeltir: baş 0-1 yaşta %19 iken 15 yaşta %9'a iner, buna karşılık iki uyluğun toplamı %11'den %18'e çıkar. Bir 3 yaşındaki çocukta yalnız baş yanığı çizelgeye göre %17, 9'lar kuralına göre %9 çıkar; aradaki fark sıvı planını neredeyse ikiye katlar. Ayrıca çocukta resüsitasyon hacmine idame sıvısı eklenir.

Bölge seçenekleri neden yalnız yok, yarısı ve tamamı?

Hem 9 lar kuralı hem de Lund-Browder çizelgesi bölge temelli çalışır, bu yüzden araç her bölge için üç basamak sunar ve ara değerler her zaman tam olarak kurulamaz. Daha ince tahmin gerektiğinde Hettiaratchy 2004 avuç içi kuralını önerir: parmaklar dahil hastanın avuç içi yaklaşık %0,8 kabul edilir ve bu yöntem küçük yanıklarda (%15 altı) veya çok geniş yanıklarda (%85 üzeri, yanmamış deri sayılarak) kullanılır; orta büyüklükteki yanıklarda güvenilir değildir.

Kaynaklar

1.Baxter CR, Shires T. Physiological response to crystalloid resuscitation of severe burns. Ann N Y Acad Sci. 1968;150(3):874-894. (Parkland formülünün kaynağı.) doi.org/10.1111/j.1749-6632.1968.tb14738.x(yeni sekmede açılır)
2.Wallace AB. The exposure treatment of burns. Lancet. 1951;257(6653):501-504. (9'lar kuralının kaynağı.) doi.org/10.1016/S0140-6736(51)91975-7(yeni sekmede açılır)
3.Lund CC, Browder NC. The estimation of areas of burns. Surg Gynecol Obstet. 1944;79:352-358. (Yaşa göre düzeltilmiş çizelgenin özgün yayını; DOI öncesi dönemde yayımlandığı için dijital tanımlayıcısı yoktur.)
4.Hettiaratchy S, Papini R. Initial management of a major burn: II - assessment and resuscitation. BMJ. 2004;329(7457):101-103. (Yüzey alanı ölçüm yöntemleri, resüsitasyon eşikleri, Parkland tablosu ve işlenmiş örnek; başlıktaki uzun çizgi kısa çizgiyle yazılmıştır.) doi.org/10.1136/bmj.329.7457.101(yeni sekmede açılır)
5.Cartotto R, Johnson LS, Savetamal A, et al. American Burn Association Clinical Practice Guidelines on Burn Shock Resuscitation. J Burn Care Res. 2024;45(3):565-589. (2 mL/kg/% başlangıç, albümin, karın içi ve göz içi basınç izlemi önerileri.) doi.org/10.1093/jbcr/irad125(yeni sekmede açılır)
6.Pham TN, Cancio LC, Gibran NS. American Burn Association practice guidelines burn shock resuscitation. J Burn Care Res. 2008;29(1):257-266. (ABA'nın erişkin yanık şoku resüsitasyonu için önceki uygulama kılavuzu; tam metnine bu sayfa hazırlanırken erişilemediği için sayısal eşikler 2023 kılavuzundan ve Hettiaratchy 2004'ten alınmıştır.) doi.org/10.1097/BCR.0b013e31815f3876(yeni sekmede açılır)
7.Romanowski KS, Palmieri TL. Pediatric burn resuscitation: past, present, and future. Burns Trauma. 2017;5:26. (Pediatrik formüllerin iki bileşenli yapısı, idrar çıkışı hedefleri, dekstroz gereksinimi.) doi.org/10.1186/s41038-017-0091-y(yeni sekmede açılır)
8.Holliday MA, Segar WE. The maintenance need for water in parenteral fluid therapy. Pediatrics. 1957;19(5):823-832. (4-2-1 idame sıvı kuralı.) doi.org/10.1542/peds.19.5.823(yeni sekmede açılır)

İlgili hesaplayıcılar

Rapor Asistanı

İlaç raporunuz eczaneden geri dönmesin

Rapor Asistanı, ilacı ve tanıyı seçtiğinizde SUT'un istediği her kriteri sorar; eksik kalanı imzadan önce gösterir. Hesaplayıcı sonucu bu akışa girmez, raporu siz onaylarsınız.

Rapor Asistanına başvurun

Sorumluluk reddi

Son güncelleme: 8 Eylül 2026.

Bu hesaplayıcı sağlık profesyonellerine yöneliktir ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuç; muayenenin, hekimin klinik değerlendirmesinin ve güncel kılavuzların yerine geçmez, tek başına tanı veya tedavi kararı olarak kullanılamaz. Girilen değerlerin doğruluğu ile sonucun hastaya uygunluğunu değerlendirme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Hesaplama, sayfada belirtilen kaynaklara dayanır; kılavuzlar güncellendiğinde içerik gecikmeli güncellenebilir.