PERC

PERC Kuralı (Pulmoner Emboli Dışlama Kriterleri)

PERC kuralı ile düşük ön test olasılıklı hastada pulmoner emboliyi D-dimer istemeden dışlayın: sekiz madde, gestalt koşulu ve kaynaklı eşikler.

Güncelleme 8 Eylül 2026
5 kaynak

Sonucu nasıl yorumlarsınız?

Evre / aralık	Anlamı	Kılavuz yaklaşımı
PERC negatif (PE dışlanabilir)Ön test olasılığı düşük ve 0 pozitif madde	Kline 2008 çok merkezli çalışmasında düşük şüphe ile PERC negatifliği birlikte bulunan 1666 hastada 45 günlük yanlış negatiflik oranı %1,0 (%95 güven aralığı 0,6-1,6) olmuştur; Kline 2004 doğrulama grubunda kural ölçütlerini karşılayan hastalarda pulmoner emboli sıklığı %1,4 (0,5-3,0) bulunmuştur.	Freund 2018 PROPER randomize çalışması: bu grupta ileri test yapılmadan pulmoner embolinin dışlanması, 3 aylık tromboembolik olay oranı bakımından geleneksel stratejiye göre daha kötü sonuç vermemiştir (fark %0,1; noninferiorite sınırı %1,5) ve BT pulmoner anjiyografi kullanımı %23 yerine %13 olmuştur.
PERC pozitifÖn test olasılığı düşük ve en az 1 pozitif madde	Blok kuralında tek bir pozitif madde bile dışlama yolunu kapatır. Bu sonuç tanı koymaz: Kline 2004 kuralın özgüllüğünü düşük riskli grupta %27, Singh 2012 meta-analizi ise havuzlanmış özgüllüğü %23 (%95 güven aralığı 0,22-0,24) olarak bildirir, yani PERC pozitif hastaların çoğunda pulmoner emboli yoktur.	ESC 2019 tanı algoritması: düşük klinik olasılıkta duyarlığı yüksek D-dimer ile devam edin, negatifse görüntüleme gerekmez; pozitifse BT pulmoner anjiyografi planlayın. Elli yaş üzerinde yaşa göre uyarlanmış D-dimer eşiği (yaş × 10 µg/L) seçenektir.
Uygulanamaz (ön test olasılığı düşük değil)Ön test olasılığı orta veya yüksek (gestalt %15 ve üzeri)	Kural bu hastalarda ne türetilmiş ne de doğrulanmıştır. Kline 2008 düşük şüpheyi açık bir ön koşul olarak tanımlar, Freund 2018 çalışmasına da yalnız gestalt olasılığı düşük hastalar alınmıştır; bu nedenle sekiz madde hepsi olumsuz olsa bile pulmoner emboli dışlanmış sayılmaz.	ESC 2019: klinik olasılığı Wells veya Geneva ile belirleyin; düşük ve orta olasılıkta D-dimer, yüksek olasılıkta doğrudan BT pulmoner anjiyografi ile ilerleyin. Hemodinamik olarak stabil olmayan hastada olasılık kuralı ve D-dimer basamağı atlanır.

Sonraki adım

PERC, pulmoner emboli düşünülen ancak klinik olasılığı zaten düşük olan hastada D-dimer istemini gereksiz kılmak için türetilmiştir. Kline 2004, 10 merkezde 3148 hastanın verisiyle 21 değişkenden sekiz maddelik bloğu türetmiş, kuralı 1427 hastalık düşük riskli ve 382 hastalık çok düşük riskli iki grupta sınamıştır: duyarlık sırasıyla %96 ve %100, özgüllük %27 ve %15 bulunmuştur. Aynı yayın kuralın kısıtını açıkça yazar, sorun düşük özgüllüktür: kural, çok sayıda hastada ileri testi engellemez.

Kline 2008, 13 acil serviste 8138 hastayla yaptığı ileriye dönük doğrulamada düşük şüphe ile PERC negatifliğini birlikte taşıyan 1666 hastada (kohortun %20 kadarı) 45 günlük yanlış negatiflik oranını %1,0 (%95 güven aralığı 0,6-1,6), duyarlığı %97,4 ve özgüllüğü %21,9 olarak bildirmiştir. Freund 2018 PROPER çalışması ise kuralı randomize olarak sınamıştır: Fransada 14 acil serviste, gestalt olasılığı düşük 1916 hasta çapraz küme randomizasyonuyla PERC ve geleneksel kollara ayrılmış, 3 aylık tromboembolik olay farkı %0,1 bulunmuş ve %1,5 noninferiorite sınırının içinde kalmıştır; BT pulmoner anjiyografi kullanımı %23 yerine %13 olmuştur.

Kuralın uygulanamadığı yerleri açıkça bilin. PERC orta veya yüksek klinik olasılıkta bir dışlama aracı değildir; bu hastalarda ne türetilmiş ne de doğrulanmıştır ve sekiz madde olumsuz olsa bile dışlama yapılmaz. Kuralın performansı test öncesi hastalık sıklığına bağlıdır: Singh 2012 meta-analizi 12 kohortta havuzlanmış duyarlığı %97 (0,96-0,98), özgüllüğü %23 (0,22-0,24) bulmuş, özgüllükte belirgin heterojenlik (I² %97,2) bildirmiştir; bu nedenle pulmoner emboli sıklığı yüksek popülasyonlarda kuralın negatif sonucunun test sonrası olasılığı, Kline 2004 tarafından %1,8 olarak hesaplanan test eşiğinin üzerine çıkabilir. Gebelik ve lohusalık kuralın maddeleri arasında yer almaz; ESC 2019 gebeliğe uyarlanmış ayrı bir tanı algoritması tanımlar.

Sonraki adım kılavuz atıflıdır ve hastaya özel tedavi önerisi içermez. ESC 2019, klinik olasılığı düşük veya orta olan hastada duyarlığı yüksek D-dimer ölçümünü, 50 yaş üzerinde yaşa göre uyarlanmış eşiği (yaş × 10 µg/L) seçenek olarak, yüksek olasılıkta ise doğrudan BT pulmoner anjiyografiyi tanımlar. Hemodinamik olarak stabil olmayan hastada klinik olasılık kuralları ve D-dimer basamağı atlanır, doğrudan görüntüleme veya yatak başı ekokardiyografi ile ilerlenir. Hangi kuralı hangi gerekçeyle uyguladığınızı ve gestalt olasılık tahmininizi dosyaya yazın; PERC negatifliği bir karar gerekçesidir, tanı değildir.

Formül

PERC bir puan değil, sekiz maddelik bir dışlama bloğudur ve iki basamaklı çalışır. Acil servis ve göğüs hastalıkları pratiğinde, pulmoner emboli düşünülen ancak klinik olasılığı zaten düşük olan hastada gereksiz D-dimer isteminin önüne geçmek için kullanılır.

Birinci basamak, kapı koşulu: klinik ön test olasılığı hekimin gestalt değerlendirmesiyle %15 altında olmalıdır (Kline 2008). Bu koşul sağlanmıyorsa kural uygulanmaz.

İkinci basamak: aşağıdaki sekiz maddenin tamamı olumsuz ise hasta PERC negatiftir.

1. Yaş 50 ve üzeri

2. Kalp hızı 100/dk ve üzeri

3. Oda havasında oksijen satürasyonu %95 altında

4. Tek taraflı bacak şişliği

5. Hemoptizi

6. Son 4 hafta içinde hastaneye yatış gerektiren cerrahi veya travma

7. Daha önce geçirilmiş pulmoner emboli veya derin ven trombozu

8. Dışarıdan östrojen kullanımı (oral kontraseptif, hormon replasman tedavisi, östrojen içeren diğer tedaviler)

Maddeler ağırlıksızdır, bu yüzden hesaplayıcı bir toplam puan değil pozitif madde sayısını gösterir. Sekiz maddenin tamamı hayır ve ön test olasılığı düşük ise sonuç "PERC negatif", en az bir madde evet ise "PERC pozitif" olur. Ön test olasılığı düşük değilse sonuç "Uygulanamaz" olarak raporlanır: PERC orta veya yüksek klinik olasılıkta bir dışlama aracı değildir ve türetildiği ya da doğrulandığı popülasyon bu hastalar değildir (Kline 2004, Kline 2008, Freund 2018).

Kuralın mantığı test eşiği kavramına dayanır. Kline 2004, D-dimer istemeyi gereksiz kılan test eşiğini Pauker ve Kassirer yöntemiyle %1,8 olarak hesaplamış, sekiz maddelik bloğun düşük olasılıklı hastada test sonrası olasılığı bu eşiğin altına indirdiğini göstermiştir.

Satürasyon maddesinin yazımı iki yayında farklıdır: Kline 2004 "%94 üzeri", Kline 2008 "%95 ve üzeri" ifadesini kullanır; tam sayı ölçümlerde iki ifade aynı hastaları ayırır.

Örnek hesap

Örnek 1

Otuz sekiz yaşında erkek hasta, bir gündür süren plöritik göğüs ağrısı ile acil servise başvuruyor. Hekim, öykü ve muayene sonunda pulmoner emboli olasılığını gestalt olarak yaklaşık %5 buluyor, yani kapı koşulu sağlanıyor. Maddeler sırayla: yaş 38 (hayır), kalp hızı 84/dk (hayır), oda havasında satürasyon %98 (hayır), bacak şişliği yok (hayır), hemoptizi yok (hayır), son 4 haftada cerrahi veya travma yok (hayır), venöz tromboembolizm öyküsü yok (hayır), östrojen kullanımı yok (hayır).

Pozitif madde sayısı 0. Ön test olasılığı düşük olduğu ve sekiz maddenin tamamı olumsuz kaldığı için sonuç "PERC negatif" olur; Freund 2018 PROPER çalışması bu hastada D-dimer istemeden pulmoner embolinin dışlanmasını destekler.

Örnek 2

Aynı hastanın kalp hızı triyajda 104/dk ölçülseydi kalp hızı maddesi evet olur ve pozitif madde sayısı 0 + 1 = 1 olurdu. Tek bir madde bile bloğu bozduğu için sonuç "PERC pozitif" olarak raporlanır. Bu, pulmoner emboli tanısı anlamına gelmez; hastada yalnız D-dimer basamağının atlanamayacağını gösterir. Klinik olasılık hâlâ düşük olduğu için ESC 2019 algoritmasında sıradaki adım duyarlığı yüksek D-dimer testidir.

Örnek 3

Hastanın gestalt olasılığı ani başlayan nefes darlığı ve senkop öyküsü nedeniyle %30 olarak değerlendirilseydi, sekiz maddenin tamamı olumsuz olsa bile sonuç "Uygulanamaz" olurdu. Kapı koşulu sağlanmadığı için sayacın 0 göstermesi hastayı dışlama grubuna almaz; bu hastada Wells veya Geneva ile olasılık belirlenir ve ESC 2019 algoritması izlenir.

Hastanıza nasıl anlatırsınız?

Hastanıza aktarabileceğiniz sade bir özet

PERC, acil serviste akciğer damarında pıhtı (pulmoner emboli) olup olmadığını araştırırken kullanılan sekiz soruluk bir kontrol listesidir. Amacı teşhis koymak değil, tam tersine gereksiz kan testi ve tomografiden kaçınmaktır.

Bu liste yalnız doktorunuz muayene ve öykü sonunda pıhtı ihtimalini zaten düşük bulduğunda kullanılır. Sorular yaşınızı, nabzınızı, parmak ucundan ölçülen oksijen değerinizi, bacağınızda tek taraflı şişlik olup olmadığını, kan tükürüp tükürmediğinizi, son bir ayda ameliyat veya ciddi bir yaralanma geçirip geçirmediğinizi, daha önce pıhtı hastalığı yaşayıp yaşamadığınızı ve östrojen içeren ilaç kullanıp kullanmadığınızı sorgular.

Sekiz sorunun hepsinin yanıtı hayırsa, doktorunuz genellikle ek test yapmadan pıhtı olasılığını yeterince düşük kabul eder. Bu, pıhtı olma ihtimalinin sıfır olduğu anlamına gelmez; büyük çalışmalarda bu gruptaki hastaların yaklaşık yüzde birinde yine de pıhtı bulunmuştur. Sorulardan biri bile evetse bu, pıhtınız olduğu anlamına gelmez; yalnız D-dimer adlı kan testinin ya da tomografinin gerekebileceğini gösterir.

Doktorunuz pıhtı ihtimalini baştan düşük bulmadıysa bu liste kullanılmaz, çünkü o durumda güvenilir olmadığı gösterilmiştir. Gebelik döneminde de ayrı bir değerlendirme yolu izlenir.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, teşhis koymaz ve tedavinizi değiştirmek için kullanılamaz. Ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, kan tükürme veya bacağınızda tek taraflı şişlik ve ağrı varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun ya da 112 acil çağrı numarasını arayın.

Sık sorulan sorular

PERC ile Wells skoru arasındaki fark nedir?

Wells skoru klinik olasılığı belirler, PERC ise olasılık zaten düşük bulunduktan sonra ileri testten vazgeçmeye yarar. İkisi birbirinin yerine geçmez, art arda gelir: önce olasılık (gestalt, Wells veya Geneva), sonra düşük olasılıklı hastada PERC. Wells maddeleri ağırlıklıdır ve toplam bir puan verir; PERC maddeleri ağırlıksızdır ve blok olarak okunur, tek bir pozitif madde bile kuralı bozar.

Ön test olasılığını nasıl düşük kabul ediyorum?

Kline 2008 düşük şüpheyi, hekimin yapılandırılmamış gestalt tahmininin %15 altında olması olarak tanımlar; Freund 2018 PROPER çalışması da hasta seçiminde gestalt değerlendirmeyi kullanmıştır. Yapılandırılmış bir kuralla çalışmayı tercih ederseniz Wells veya Geneva sonucunu gerekçe olarak dosyaya yazın. Bu hesaplayıcı, kapı koşulunu ayrı bir soru olarak sorar ve koşul sağlanmadığında sonucu "Uygulanamaz" olarak raporlar.

PERC negatif çıkan hastada pulmoner emboli tamamen dışlanmış olur mu?

Hayır, kalıntı bir risk vardır. Kline 2008 doğrulamasında düşük şüphe ve PERC negatifliği birlikte bulunan hastalarda 45 günlük yanlış negatiflik oranı %1,0 (%95 güven aralığı 0,6-1,6) olmuştur. Kuralın mantığı sıfır risk değil, test sonrası olasılığı Kline 2004 tarafından %1,8 olarak hesaplanan test eşiğinin altına indirmektir. Semptomlar kötüleşirse ya da klinik tablo değişirse değerlendirmeyi yenileyin.

Kural orta veya yüksek olasılıklı hastada kullanılabilir mi?

Kullanılamaz. PERC bu hastalarda ne türetilmiş ne de doğrulanmıştır; hem Kline 2008 hem Freund 2018 yalnız gestalt olasılığı düşük hastaları almıştır. Orta veya yüksek olasılıkta sekiz maddenin tamamı olumsuz olsa bile pulmoner emboli dışlanmış sayılmaz. Bu hastalarda ESC 2019 algoritması izlenir: düşük ve orta olasılıkta D-dimer, yüksek olasılıkta doğrudan BT pulmoner anjiyografi.

Neden bu kadar çok hasta PERC pozitif çıkıyor?

Çünkü kuralın özgüllüğü düşüktür ve bu bilinçli bir tasarım sonucudur: duyarlığı yüksek tutmak için özgüllükten ödün verilmiştir. Kline 2004 düşük riskli grupta özgüllüğü %27, Singh 2012 meta-analizi ise havuzlanmış özgüllüğü %23 (%95 güven aralığı 0,22-0,24) bildirir. Elli yaş ve üzeri her hasta yalnız yaş maddesi nedeniyle pozitif olur; bu nedenle kural en çok genç ve komorbiditesi az hasta grubunda test yükünü azaltır.

Kaynaklar

1.Kline JA, Mitchell AM, Kabrhel C, et al. Clinical criteria to prevent unnecessary diagnostic testing in emergency department patients with suspected pulmonary embolism. J Thromb Haemost. 2004;2(8):1247-1255. (Sekiz maddelik bloğun türetilmesi, test eşiği %1,8, duyarlık ve özgüllük değerleri.) doi.org/10.1111/j.1538-7836.2004.00790.x(yeni sekmede açılır)
2.Kline JA, Courtney DM, Kabrhel C, et al. Prospective multicenter evaluation of the pulmonary embolism rule-out criteria. J Thromb Haemost. 2008;6(5):772-780. (Düşük şüphe ön koşulu, %1,0 yanlış negatiflik oranı, madde tanımları.) doi.org/10.1111/j.1538-7836.2008.02944.x(yeni sekmede açılır)
3.Freund Y, Cachanado M, Aubry A, et al. Effect of the Pulmonary Embolism Rule-Out Criteria on Subsequent Thromboembolic Events Among Low-Risk Emergency Department Patients: The PROPER Randomized Clinical Trial. JAMA. 2018;319(6):559-566. (Randomize noninferiorite kanıtı, BT pulmoner anjiyografi kullanımındaki azalma.) doi.org/10.1001/jama.2017.21904(yeni sekmede açılır)
4.Singh B, Parsaik AK, Agarwal D, et al. Diagnostic accuracy of pulmonary embolism rule-out criteria: a systematic review and meta-analysis. Ann Emerg Med. 2012;59(6):517-520.e4. (Havuzlanmış duyarlık %97, özgüllük %23 ve özgüllükteki heterojenlik.) doi.org/10.1016/j.annemergmed.2011.10.022(yeni sekmede açılır)
5.Konstantinides SV, Meyer G, Becattini C, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the European Respiratory Society (ERS). Eur Heart J. 2020;41(4):543-603. (Klinik olasılık basamağı, D-dimer ve BT pulmoner anjiyografi algoritması, gebeliğe uyarlanmış yol, hemodinamik instabilite istisnası.) doi.org/10.1093/eurheartj/ehz405(yeni sekmede açılır)

İlgili hesaplayıcılar

Rapor Asistanı

İlaç raporunuz eczaneden geri dönmesin

Rapor Asistanı, ilacı ve tanıyı seçtiğinizde SUT'un istediği her kriteri sorar; eksik kalanı imzadan önce gösterir. Hesaplayıcı sonucu bu akışa girmez, raporu siz onaylarsınız.

Rapor Asistanına başvurun

Sorumluluk reddi

Son güncelleme: 8 Eylül 2026.

Bu hesaplayıcı sağlık profesyonellerine yöneliktir ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuç; muayenenin, hekimin klinik değerlendirmesinin ve güncel kılavuzların yerine geçmez, tek başına tanı veya tedavi kararı olarak kullanılamaz. Girilen değerlerin doğruluğu ile sonucun hastaya uygunluğunu değerlendirme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Hesaplama, sayfada belirtilen kaynaklara dayanır; kılavuzlar güncellendiğinde içerik gecikmeli güncellenebilir.