PESI

Pulmoner Emboli Şiddet İndeksi (PESI ve sPESI) Hesaplama

Akut pulmoner embolide PESI sınıf I-V ve sPESI risk grubunu hesaplayın: 30 günlük mortalite aralıkları, ESC 2019 düşük risk adımı ve kaynaklı eşik tablosu.

Güncelleme 8 Eylül 2026
4 kaynak

Sonucu nasıl yorumlarsınız?

Evre / aralık	Anlamı	Kılavuz yaklaşımı
Sınıf IPESI 65 puan ve altı	Çok düşük risk. Aujesky 2005 türetme ve doğrulama örneklemleri boyunca 30 günlük mortaliteyi yüzde 0 ile 1,6 aralığında bildirmiştir; hastane içi ölüm ve ölümcül olmayan komplikasyonlar bu sınıfta yüzde 1,1 ve altındadır.	ESC 2019: hemodinamik olarak stabil ve Sınıf I-II hastalarda erken taburculuk ile antikoagülasyonun evde sürdürülmesi değerlendirilebilir; karar öncesinde sağ ventrikül işlevi, troponin, kanama riski ve evde bakım koşulları birlikte gözden geçirilir.
Sınıf IIPESI 66-85 puan	Düşük risk. Aujesky 2005 bu sınıfta 30 günlük mortaliteyi yüzde 1,7 ile 3,5 aralığında, ölümcül olmayan komplikasyonları yüzde 1,9 ve altında bildirmiştir.	Aujesky 2011: Sınıf I-II hastalarda ayaktan tedavi, yatarak tedaviye göre üstünlük dışı (non-inferiority) tasarımlı randomize çalışmada denenmiş ve 90 günlük tekrarlayan venöz tromboemboli oranı iki kolda da yüzde 1 altında kalmıştır.
Sınıf IIIPESI 86-105 puan	Orta risk. Aujesky 2005 bu sınıfta 30 günlük mortaliteyi yüzde 3,2 ile 7,1 aralığında bildirmiştir.	ESC 2019: hemodinamik olarak stabil ancak PESI Sınıf III-V veya sPESI 1 ve üzeri olan hastalar orta risk grubunda değerlendirilir; sağ ventrikül işlevi ve kardiyak troponin ile ileri sınıflama yapılır.
Sınıf IVPESI 106-125 puan	Yüksek risk. Aujesky 2005 bu sınıfta 30 günlük mortaliteyi yüzde 4,0 ile 11,4 aralığında bildirmiştir.	ESC 2019: bu hastalar hastanede izlenir; sağ ventrikül işlev bozukluğu ile birlikte troponin yüksekliği varsa yakın izlem ve kurtarma reperfüzyonu hazırlığı gündeme gelir.
Sınıf VPESI 125 puan üzeri	Çok yüksek risk. Aujesky 2005 bu sınıfta 30 günlük mortaliteyi yüzde 10,0 ile 24,5 aralığında bildirmiştir.	ESC 2019: hemodinamik olarak stabil olmayan hastada risk sınıflaması beklenmeden reperfüzyon değerlendirilir; PESI bu tabloda karar aracı değildir.
sPESI düşük risksPESI 0 puan	Jiménez 2010 türetme kohortunda hastaların yüzde 30,7 bölümü bu gruba girmiş ve 30 günlük mortalite yüzde 1,0 (yüzde 95 güven aralığı 0,0-2,1) bulunmuştur; RIETE doğrulama kohortunda aynı oran yüzde 1,1 olmuştur.	ESC 2019: sPESI 0 tek başına erken taburculuk için yeterli sayılmaz; sağ ventrikül işlev bozukluğu veya troponin yüksekliği varsa hasta orta-düşük risk grubuna alınır.
sPESI yüksek risksPESI 1 puan ve üzeri	Jiménez 2010 türetme kohortunda bu grupta 30 günlük mortalite yüzde 10,9 (yüzde 95 güven aralığı 8,5-13,2), RIETE doğrulama kohortunda yüzde 8,9 bulunmuştur.	ESC 2019: hemodinamik olarak stabil ve sPESI 1 ve üzeri olan hasta orta risk kabul edilir, hastanede izlenir ve sağ ventrikül ile troponin değerlendirmesi ile ileri sınıflandırılır.

Sonraki adım

PESI, akut pulmoner embolide 30 günlük ölüm riskini tahmin etmek için Aujesky 2005 tarafından 15.531 hastane çıkışı üzerinde türetilmiş, önce iç örneklemde, ardından İsviçre ve Fransa kaynaklı 221 hastalık dış örneklemde doğrulanmıştır. Model, başvuruda rutin olarak elde edilen 11 değişkeni kullanır ve hastayı beş sınıfa ayırır. Yayının kendi sonucu, kuralın karar aracı olarak kullanılabilmesi için ek doğrulamaya ihtiyaç duyduğu yönündedir; sonraki yıllarda bu doğrulamalar birikmiştir.

sPESI, Jiménez 2010 tarafından aynı amaçla ama daha az değişkenle geliştirilmiştir. Türetme kohortunda özgün PESI ile ayrım gücü arasında fark bulunmamış (eğri altında kalan alan 0,75), altı maddeye inen model yatak başında daha kolay uygulanır hâle gelmiştir. Buna karşılık sPESI yüksek risk grubunu derecelendirmez, PESI ise beş basamaklı bir ölçek verir. Ayrıntılı risk basamağı isteyen merkezler PESI, hızlı ikili karar isteyen merkezler sPESI kullanmayı tercih eder.

ESC 2019 kılavuzu her iki skoru da risk sınıflamasında kullanır: hemodinamik olarak stabil bir hastada PESI Sınıf I-II veya sPESI 0 düşük risk, PESI Sınıf III-V veya sPESI 1 ve üzeri orta risk grubuna işaret eder. Kılavuz, dikkatle seçilmiş düşük riskli hastalarda erken taburculuğun ve antikoagülasyonun evde sürdürülmesinin değerlendirilebileceğini, bunun için uygun ayaktan izlem ve tedavi koşullarının sağlanması gerektiğini belirtir. Aujesky 2011, PESI Sınıf I-II hastalarında ayaktan tedaviyi randomize olarak sınamış ve 90 günlük tekrarlayan venöz tromboemboli oranını ayaktan kolda yüzde 0,6, yatan kolda yüzde 0 bulmuştur.

Skorların geçerli olmadığı durumları hatırlayın. Her iki model de tanısı konmuş, hemodinamik olarak stabil pulmoner emboli hastalarında türetilmiştir: şok veya kalıcı hipotansiyon varsa hasta zaten yüksek risk kabul edilir ve skor beklenmeden reperfüzyon değerlendirilir. Skorlar tanı koymaz, tanı aracı Wells gibi klinik olasılık kuralları ile görüntülemedir. Ayrıca ESC 2019, düşük risk grubunda bile sağ ventrikül işlev bozukluğu veya troponin yüksekliği saptanırsa hastanın orta-düşük risk grubunda değerlendirilmesini belirtir; bu, sPESI 0 olan bir hastanın otomatik olarak eve gönderilmeyeceği anlamına gelir. Bu satırlar kaynak atıflıdır ve hastaya özel tedavi önerisi içermez; antikoagülasyon, taburculuk ve reperfüzyon kararları klinik tablo, kanama riski ve kurum protokolü ile birlikte verilir.

Formül

PESI (Aujesky 2005). Yaş yıl olarak doğrudan puana yazılır, işaretlenen her madde yanındaki puanı ekler:

Yaş: hasta kaç yaşındaysa o kadar puan (70 yaş = 70 puan)

Erkek cinsiyet+10
Kanser öyküsü+30
Kalp yetmezliği+10
Kronik akciğer hastalığı+10
Kalp hızı 110/dk ve üzerinde+20
Sistolik kan basıncı 100 mmHg altında+30
Solunum sayısı 30/dk ve üzerinde+20
Vücut sıcaklığı 36 °C altında+20
Bilinç durumu değişikliği (oryantasyon bozukluğu, letarji, stupor veya koma)+60
Arteriyel oksijen satürasyonu yüzde 90 altında+20

Sınıflar: I için 65 puan ve altı, II için 66-85 puan, III için 86-105 puan, IV için 106-125 puan, V için 125 puan üzeri.

sPESI (Jiménez 2010). Altı maddenin her biri 1 puandır, toplam 0 ile 6 puan arasındadır:

Yaş 80 üzerinde1 puan
Kanser öyküsü1 puan
Kronik kardiyopulmoner hastalık (kalp yetmezliği veya kronik akciğer hastalığı)1 puan
Kalp hızı 110/dk ve üzerinde1 puan
Sistolik kan basıncı 100 mmHg altında1 puan
Arteriyel oksijen satürasyonu yüzde 90 altında1 puan

Risk grupları: 0 puan düşük risk, 1 puan ve üzeri yüksek risk. Yüksek risk grubu kendi içinde derecelendirilmez.

İki modelin farkları: PESI yaşı sürekli değişken olarak kullanır, sPESI yalnız 80 yaş üzeri olup olmadığını sorar. PESI kalp yetmezliği ile kronik akciğer hastalığını ayrı ayrı puanlar, sPESI ikisini tek bir kronik kardiyopulmoner hastalık maddesinde birleştirir. Solunum sayısı, vücut sıcaklığı, bilinç durumu ve erkek cinsiyet maddeleri sPESI modelinde yer almaz.

Ortak maddeler: kanser öyküsü, kalp hızı, sistolik kan basıncı ve oksijen satürasyonu iki tabloda da aynı tanımla bulunur, yalnız ağırlıkları farklıdır; bu yüzden sekme değiştirdiğinizde bu dört yanıtınız korunur.

Örnek hesap

Örnek 1, PESI sekmesi

Yetmiş yaşında erkek hasta, akut pulmoner emboli tanısı almış. Meme dışı bir solid tümör nedeniyle kanser öyküsü var, başvuru sırasında kalp hızı 115/dk. Sistolik kan basıncı 128 mmHg, solunum sayısı 22/dk, vücut sıcaklığı 36,8 °C, oksijen satürasyonu yüzde 94, bilinci açık ve oryantedir; kalp yetmezliği ve kronik akciğer hastalığı yoktur.

Puanlama: yaş 70 puan, erkek cinsiyet +10, kanser öyküsü +30, kalp hızı 110/dk üzerinde olduğu için +20. İşaretlenmeyen maddeler 0 puan ekler. Toplam 70 + 10 + 30 + 20 = 130 puan.

Sonuç: 130 puan, 125 puanın üzerinde olduğu için Sınıf V. Aujesky 2005 bu sınıfta 30 günlük mortaliteyi yüzde 10,0 ile 24,5 aralığında bildirir, yani hasta ayaktan izlem adayı değildir.

Aynı hasta 69 yaşında olsaydı toplam 129 puan olur ve yine Sınıf V grubunda kalırdı; 65 yaşında olsaydı toplam 125 puan ile Sınıf IV grubuna inerdi. Bu, yaşın modelde neden en belirleyici değişken olduğunu gösterir: tek başına yaş, hastayı iki sınıf birden taşıyabilir.

Örnek 2, sPESI sekmesi

Aynı hastayı basitleştirilmiş modelle puanlayalım. Yaşı 80 üzerinde değil (0), kanser öyküsü var (1), kronik kardiyopulmoner hastalığı yok (0), kalp hızı 110/dk üzerinde (1), sistolik kan basıncı 100 mmHg altında değil (0), oksijen satürasyonu yüzde 90 altında değil (0).

Toplam: 1 + 1 = 2 puan. sPESI 1 puan ve üzerini yüksek risk sayar, dolayısıyla iki model de aynı yönde okunur. sPESI toplamın büyüklüğüne bakmaz: 1 puanlık hasta ile 6 puanlık hasta aynı gruba düşer, ayrıntılı derecelendirme isteyen klinisyen PESI sekmesini kullanmalıdır.

Üçüncü bir örnek, iki modelin ayrıştığı durum: 82 yaşında, hiçbir ek ölçütü olmayan kadın hasta. PESI toplamı yalnız yaş puanıdır, 82 puan ve Sınıf II, yani düşük risk. sPESI ise 80 yaş üzeri maddesi nedeniyle 1 puan verir ve hastayı yüksek risk grubuna alır. Bu farkın nedeni sPESI modelinin yaşı ikili bir eşiğe indirmesidir; hangi modele göre karar verdiğinizi dosyaya yazın.

Hastanıza nasıl anlatırsınız?

Hastanıza aktarabileceğiniz sade bir özet

PESI, akciğer damarında pıhtı (pulmoner emboli) saptanan bir hastanın önümüzdeki bir ay içinde ne kadar riskli olduğunu tahmin etmeye yarayan bir puanlamadır. Yaşınız, cinsiyetiniz, bazı hastalık geçmişiniz ve başvuru sırasındaki nabız, tansiyon, solunum sayısı, ateş, bilinç durumu ile oksijen değeriniz kullanılır. sPESI ise aynı amaçla kullanılan, yalnız altı soruluk daha kısa bir sürümüdür.

Bu puan bir teşhis değildir. Pıhtının olup olmadığını göstermez, çünkü zaten pıhtı saptandıktan sonra hesaplanır. Puanın işi, tedavinin nerede yapılacağına karar vermeye yardımcı olmaktır: düşük puan alan bazı hastalar uygun koşullar sağlandığında evde ilaç tedavisiyle izlenebilir, yüksek puan alan hastalar ise hastanede yakından takip edilir.

Puanın yüksek çıkması kötü bir sonuç yaşayacağınız anlamına gelmez, düşük çıkması da hiç risk olmadığını göstermez. Karar verilirken kalbinizin sağ tarafının nasıl çalıştığını gösteren ultrason ve kan tahlilleri gibi başka bilgiler de değerlendirilir.

Tedaviniz sırasında nefes darlığınız artarsa, göğüs ağrınız olursa, bayılma, çarpıntı, bacakta yeni şişlik ya da kanama belirtisi (idrarda veya dışkıda kan, durmayan burun kanaması, geniş morarmalar) fark ederseniz vakit kaybetmeden acil servise başvurun veya 112 acil çağrı numarasını arayın. Kan sulandırıcı ilacınızı hekiminize danışmadan kesmeyin.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz ve tedavinizi değiştirmek için kullanılamaz.

Sık sorulan sorular

PESI mi sPESI mi kullanmalıyım?

İkisi de geçerlidir, seçim ihtiyacınıza bağlıdır. sPESI altı maddeyle yatak başında hızlı bir ikili karar verir ve Jiménez 2010 ayrım gücünün özgün modelden farklı olmadığını göstermiştir. PESI ise beş basamaklı bir ölçek verdiği için Sınıf I ile Sınıf V hastasını birbirinden ayırır, sPESI bunu yapmaz: 1 puanlık hasta ile 6 puanlık hasta aynı yüksek risk grubuna düşer. ESC 2019 iki skoru da kabul eder, kurum protokolünüz hangisini tanımlıyorsa onu kullanın ve raporunuzda hangi modelle hesapladığınızı yazın.

Düşük skor pulmoner emboli olmadığını mı gösterir?

Hayır. Bu skorlar tanı koymaz veya dışlamaz; tanısı konmuş pulmoner emboli hastasında ölüm riskini tahmin eder. Tanı için Wells gibi klinik olasılık kuralları, D-dimer ve görüntüleme kullanılır. Düşük PESI sınıfı yalnız erken dönemde ölüm riskinin düşük olduğu anlamına gelir, tedavi gerekmediği anlamına gelmez.

sPESI 0 çıkan hastayı doğrudan taburcu edebilir miyim?

Tek başına sPESI 0 yeterli değildir. ESC 2019, düşük risk sınıflamasına rağmen sağ ventrikül işlev bozukluğu veya kardiyak troponin yüksekliği saptanan hastanın orta-düşük risk grubunda değerlendirilmesini belirtir. Ayrıca erken taburculuk için evde antikoagülasyonun sürdürülebilmesi, ayaktan izlem koşullarının bulunması ve kanama riskinin değerlendirilmesi gerekir. Aujesky 2011 randomize çalışması bu koşullar sağlandığında ayaktan tedavinin sınandığı tek çalışmalardan biridir.

PESI modelinde yaşı neden doğrudan puan olarak giriyorum?

Çünkü Aujesky 2005 modelinde yaş sürekli değişkendir ve regresyon katsayısı yaklaşık 1 puan/yıl olarak yuvarlanmıştır: 70 yaşındaki hasta yaştan 70 puan alır. Bu, yaşı modelin en ağır değişkeni yapar; 65 yaş ve altındaki bir hasta hiçbir ek ölçütü yoksa Sınıf I kalırken, 86 yaşındaki bir hasta hiçbir ek ölçütü olmasa bile Sınıf III grubuna girer. sPESI aynı bilgiyi tek bir eşiğe indirir ve yalnız 80 yaş üzeri olup olmadığını sorar.

Bilinç durumu değişikliği maddesini nasıl işaretlemeliyim?

Aujesky 2005 bu maddeyi oryantasyon bozukluğu, letarji, stupor veya koma olarak tanımlar. Yani hastanın yer, zaman veya kişi oryantasyonundaki bozulma da bu madde kapsamındadır, yalnız derin bilinç kaybı değil. Madde 60 puan eklediği için tek başına hastayı iki sınıf yukarı taşıyabilir; bu nedenle gerekçesini muayene bulgusu ile birlikte dosyaya yazın. Yaşlı hastada kronik demans ile akut bilinç değişikliğini ayırt etmek zordur, hastanın bilinen bazal durumu ile karşılaştırın.

Kaynaklar

1.Aujesky D, Obrosky DS, Stone RA, et al. Derivation and validation of a prognostic model for pulmonary embolism. Am J Respir Crit Care Med. 2005;172(8):1041-1046. (PESI madde tablosu, sınıf sınırları ve sınıf başına 30 günlük mortalite aralıkları.) doi.org/10.1164/rccm.200506-862OC(yeni sekmede açılır)
2.Jiménez D, Aujesky D, Moores L, et al. Simplification of the pulmonary embolism severity index for prognostication in patients with acute symptomatic pulmonary embolism. Arch Intern Med. 2010;170(15):1383-1389. (sPESI maddeleri, düşük ve yüksek risk mortalite oranları, RIETE doğrulama kohortu.) doi.org/10.1001/archinternmed.2010.199(yeni sekmede açılır)
3.Konstantinides SV, Meyer G, Becattini C, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the European Respiratory Society (ERS). Eur Heart J. 2020;41(4):543-603. (Risk sınıflamasında PESI ve sPESI kullanımı, düşük riskli hastada erken taburculuk değerlendirmesi.) doi.org/10.1093/eurheartj/ehz405(yeni sekmede açılır)
4.Aujesky D, Roy PM, Verschuren F, et al. Outpatient versus inpatient treatment for patients with acute pulmonary embolism: an international, open-label, randomised, non-inferiority trial. Lancet. 2011;378(9785):41-48. (PESI Sınıf I-II hastalarda ayaktan tedavinin randomize sınaması.) doi.org/10.1016/S0140-6736(11)60824-6(yeni sekmede açılır)

İlgili hesaplayıcılar

Rapor Asistanı

İlaç raporunuz eczaneden geri dönmesin

Rapor Asistanı, ilacı ve tanıyı seçtiğinizde SUT'un istediği her kriteri sorar; eksik kalanı imzadan önce gösterir. Hesaplayıcı sonucu bu akışa girmez, raporu siz onaylarsınız.

Rapor Asistanına başvurun

Sorumluluk reddi

Son güncelleme: 8 Eylül 2026.

Bu hesaplayıcı sağlık profesyonellerine yöneliktir ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuç; muayenenin, hekimin klinik değerlendirmesinin ve güncel kılavuzların yerine geçmez, tek başına tanı veya tedavi kararı olarak kullanılamaz. Girilen değerlerin doğruluğu ile sonucun hastaya uygunluğunu değerlendirme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Hesaplama, sayfada belirtilen kaynaklara dayanır; kılavuzlar güncellendiğinde içerik gecikmeli güncellenebilir.