LDL

Düşük Yoğunluklu Lipoprotein Kolesterol (LDL) ve Non-HDL Hesaplama

Friedewald denklemi ile LDL ve non-HDL kolesterol hesaplayın: mg/dL ve mmol/L girişi, trigliserid 400 mg/dL geçerlilik sınırı uyarısı, ESC/EAS 2019 hedefleri.

Güncelleme 8 Eylül 2026
4 kaynak

Sonucu nasıl yorumlarsınız?

Evre / aralık	Anlamı	Kılavuz yaklaşımı
OptimalLDL < 100 mg/dL (< 2,6 mmol/L)	NCEP ATP III sınıflandırmasında optimal banttır. Bu bant nüfus düzeyinde tanımlayıcıdır, tek başına tedavi hedefine ulaşıldığı anlamına gelmez.	ESC/EAS 2019: hedef risk kategorisine göre değişir; çok yüksek riskte hedef < 55 mg/dL (1,4 mmol/L) ve başlangıca göre en az %50 düşüş, yüksek riskte < 70 mg/dL (1,8 mmol/L) olarak tanımlanır, yani bu bantta olmak yüksek riskli hastada yeterli olmayabilir.
Optimal üstüLDL 100-129 mg/dL (2,6-3,3 mmol/L)	Optimalin üzerinde, ancak sınırda yüksek kabul edilen bandın altındadır.	ESC/EAS 2019: orta riskte hedef < 100 mg/dL (2,6 mmol/L), düşük riskte < 116 mg/dL (3,0 mmol/L) olarak tanımlanır; kararı SCORE2 gibi bir risk hesabıyla birlikte verin.
Sınırda yüksekLDL 130-159 mg/dL (3,4-4,1 mmol/L)	Sınırda yüksek banttır.	ESC/EAS 2019: yaşam tarzı önlemleri her risk kategorisinde önerilir, ilaç kararı toplam kardiyovasküler riske ve hedefe uzaklığa göre verilir.
YüksekLDL 160-189 mg/dL (4,1-4,9 mmol/L)	Yüksek banttır ve ikincil dislipidemi nedenlerinin araştırılmasını gerektirebilir.	ESC/EAS 2019: hipotiroidi, nefrotik sendrom, kolestaz, gebelik ve ilaç kaynaklı ikincil nedenleri dışlayın; hesabı aynı laboratuvarda tekrarlanan bir panelle doğrulayın.
Çok yüksekLDL ≥ 190 mg/dL (≥ 4,9 mmol/L)	Çok yüksek banttır. Tedavi almayan erişkinde bu düzey ailesel hiperkolesterolemi olasılığını gündeme getirir.	ESC/EAS 2019: tedavisiz LDL > 190 mg/dL (4,9 mmol/L) olan kişiler en az yüksek riskli kabul edilir; aile öyküsü, erken kardiyovasküler olay ve fizik muayene bulgularıyla birlikte ailesel hiperkolesterolemi açısından değerlendirin.
Non-HDL, ESC/EAS 2019 ikincil hedefleri	Non-HDL kolesterol, LDL hedefine göre ikincil hedeftir ve hipertrigliseridemide, diyabette, metabolik sendromda ve çok düşük LDL değerlerinde daha güvenilir okunur.	ESC/EAS 2019: ikincil non-HDL hedefi çok yüksek riskte < 85 mg/dL (2,2 mmol/L), yüksek riskte < 100 mg/dL (2,6 mmol/L), orta riskte < 130 mg/dL (3,4 mmol/L) olarak tanımlanır.
LDL hesaplanamadıTrigliserid > 400 mg/dL (4,5 mmol/L)	Friedewald denkleminin geçerlilik sınırı aşılmıştır: sabit bölen 5 varsayımı bu aralıkta bozulur ve LDL olduğundan düşük çıkar. Hesaplayıcı LDL vermez, yalnız non-HDL değerini gösterir.	Doğrudan ölçülen LDL isteyin veya değişken katsayı kullanan Martin/Hopkins yöntemini tercih edin (Martin 2013); ESC/EAS 2019 bu tabloda non-HDL kolesterolü izlem ölçütü olarak tanımlar.

Sonraki adım

Bu araç bir laboratuvar hesabıdır, tedavi kararı değildir. ESC/EAS 2019 dislipidemi kılavuzu LDL hedefini tek bir eşikle değil, hastanın toplam kardiyovasküler risk kategorisiyle tanımlar: çok yüksek riskte hedef 55 mg/dL (1,4 mmol/L) altı ve başlangıca göre en az %50 düşüş, yüksek riskte 70 mg/dL (1,8 mmol/L) altı ve en az %50 düşüş, orta riskte 100 mg/dL (2,6 mmol/L) altı, düşük riskte 116 mg/dL (3,0 mmol/L) altıdır. Bu hesaplayıcıda risk kategorisi girdisi bulunmadığı için sonuç kartındaki bant, hedefe ulaşıldığını değil yalnız değerin hangi tanımlayıcı aralıkta olduğunu söyler.

Kılavuz, LDL değerine bakılırken ikincil hedef olarak non-HDL kolesterolü de tanımlar. Non-HDL, trigliseridden bağımsız hesaplandığı için hipertrigliseridemide, diyabette, metabolik sendromda ve çok düşük LDL düzeylerinde Friedewald sonucuna göre daha güvenilir okunur; bu nedenle hesaplayıcı iki değeri birlikte raporlar. Apolipoprotein B ölçümü mevcutsa, kılavuz bu hasta gruplarında apoB ölçümünü tercih edilebilir bir alternatif olarak belirtir.

Friedewald denkleminin bilinen kısıtları vardır ve bunları sonucu yorumlarken belirtmek gerekir. Sabit bölen 5 varsayımı trigliserid yükseldikçe ve LDL düştükçe bozulur; Martin 2013, sabit bölen yerine trigliserid ve non-HDL düzeyine göre değişen bir katsayı kullanan yöntemin özellikle 70 mg/dL altındaki LDL değerlerinde ve yüksek trigliseridde daha doğru olduğunu göstermiştir. Trigliserid 400 mg/dL üzerindeyse doğrudan ölçülen LDL isteyin. Ayrıca tip III hiperlipoproteinemi ve şilomikronemi tablolarında denklem hatalıdır.

Açlık gerekliliği tartışmalıdır ve bunu olduğu gibi aktarmak gerekir: aç olmayan örnekte trigliserid bir miktar yükselir, bu da Friedewald ile hesaplanan LDL değerini düşürür. Non-HDL kolesterol bu etkiden çok daha az etkilenir. Yüksek bir sonucu tedavi kararına dönüştürmeden önce ikincil nedenleri (hipotiroidi, nefrotik sendrom, kolestaz, gebelik, ilaç etkisi) dışlayın ve paneli tercihen aynı laboratuvarda tekrarlayın. Bu satırlar kılavuz atıflıdır; ilaç ve doz kararı hastanın toplam riski, eşlik eden hastalıkları ve ilgili ürün bilgisi ile birlikte verilir.

Formül

Friedewald denklemi (1972), mg/dL biriminde:

LDL = Total kolesterol - HDL - Trigliserid / 5

Bölen 5, çok düşük yoğunluklu lipoproteinin (VLDL) kolesterol içeriğini trigliseridin sabit bir oranı kabul eden varsayımdan gelir: VLDL kolesterol ≈ Trigliserid / 5.

Aynı denklem mmol/L biriminde:

LDL = Total kolesterol - HDL - Trigliserid / 2,2

Bölen mmol/L kullanıldığında 5 değil 2,2 olur, çünkü kolesterol ve trigliseridin mol kütleleri farklıdır. Hesaplayıcı değerleri kanonik olarak mg/dL saklar, mmol/L girişini hesaptan önce çevirir ve sonucu mg/dL olarak verir; yorum satırında mmol/L karşılığını da yazar.

Non-HDL kolesterol (trigliseridden bağımsız):

Non-HDL = Total kolesterol - HDL

Non-HDL, aterojenik apolipoprotein B taşıyan tüm parçacıkların kolesterolünü kapsar (LDL, VLDL, kalıntı parçacıklar, lipoprotein(a)). Trigliserid değeri hesaba girmediği için hipertrigliseridemide ve aç olmayan örnekte de kullanılabilir.

Geçerlilik sınırı:

Trigliserid > 400 mg/dL (4,5 mmol/L) ise Friedewald denklemi kullanılmaz; bu aralıkta LDL olduğundan düşük tahmin edilir. Hesaplayıcı bu durumda LDL vermez, yalnız non-HDL değerini ve bir uyarı gösterir.

Birim dönüşümü: kolesterol (mmol/L) = kolesterol (mg/dL) × 0,02586; trigliserid (mmol/L) = trigliserid (mg/dL) × 0,01129. İki katsayının farklı olması, kolesterol ve trigliserid mol kütlelerinin farklı olmasındandır ve karıştırılması sık yapılan bir hatadır.

Örnek hesap

Örnek 1

Lipid paneli: total kolesterol 200 mg/dL, HDL 50 mg/dL, trigliserid 150 mg/dL.

Trigliserid 400 mg/dL sınırının altında olduğu için Friedewald denklemi uygulanabilir.

LDL = 200 - 50 - 150/5 = 200 - 50 - 30 = 120 mg/dL (3,10 mmol/L).

Non-HDL = 200 - 50 = 150 mg/dL (3,88 mmol/L).

Yüz yirmi mg/dL, NCEP ATP III sınıflandırmasında 100-129 bandına düşer. Bu bant tanımlayıcıdır: aynı değer düşük riskli bir kişide hedefin içinde kalırken, koroner arter hastalığı olan çok yüksek riskli bir hastada ESC/EAS 2019 hedefi olan 55 mg/dL değerinin iki katından fazladır.

Örnek 2, geçerlilik sınırı

Total kolesterol 260 mg/dL, HDL 40 mg/dL, trigliserid 450 mg/dL.

Denklem uygulansaydı 260 - 40 - 450/5 = 130 mg/dL bulunurdu; ancak trigliserid 400 mg/dL üzerinde olduğu için bu sayı güvenilir değildir ve gerçek LDL değerinin altında kalır. Hesaplayıcı bu durumda LDL vermez.

Non-HDL = 260 - 40 = 220 mg/dL (5,69 mmol/L). Bu değer trigliseridden bağımsız hesaplandığı için geçerliliğini korur ve hastanın aterojenik yükünü göstermeye devam eder.

Örnek 3, birim dönüşümü

Panel mmol/L olarak geldiyse (total kolesterol 5,2 mmol/L, HDL 1,3 mmol/L, trigliserid 1,7 mmol/L) alan başındaki birim düğmesinden mmol/L seçin. Denklemin mmol/L biçimi 5,2 - 1,3 - 1,7/2,2 = 3,13 mmol/L verir; hesaplayıcı aynı değeri mg/dL karşılığıyla birlikte gösterir. Bölenin 5 yerine 2,2 olduğunu unutmak bu hesapta en sık yapılan hatadır.

Hastanıza nasıl anlatırsınız?

Hastanıza aktarabileceğiniz sade bir özet

Kolesterol kanda yağ taşıyan parçacıklarla dolaşır. LDL, kolesterolü damar duvarına bırakabilen parçacıktır ve bu yüzden halk arasında kötü kolesterol diye anılır. HDL ise kolesterolü damardan uzaklaştıran parçacıktır. Bu hesap, laboratuvarın verdiği total kolesterol, HDL ve trigliserid sayılarından LDL değerini tahmin eder.

Non-HDL kolesterol ise total kolesterolden HDL çıkarılarak bulunur ve damar için riskli olan tüm parçacıkları birlikte gösterir. Trigliserid değeri yüksek olduğunda LDL tahmini güvenilirliğini kaybettiği için doktorunuz bu durumda non-HDL sayısına bakar.

Sayının anlamı herkes için aynı değildir. Kalp krizi geçirmiş, şeker hastası olan veya damar hastalığı bulunan birinde hedef, hiçbir risk faktörü olmayan bir kişiye göre çok daha düşüktür. Bu yüzden aynı LDL değeri bir kişide normal kabul edilirken bir başkasında tedavi gerektirebilir. Sonucu tek başına değerlendirmeyin.

Trigliseridiniz çok yüksekse laboratuvar LDL değerini doğrudan ölçebilir; doktorunuz gerekirse bunu ister. Kan verirken aç olup olmadığınızı ve kullandığınız ilaçları belirtmeniz sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz. Kolesterol ilacınızı bu hesaba bakarak başlatmayın, kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin.

Sık sorulan sorular

Trigliserid 400 mg/dL üzerindeyken neden LDL sonucu verilmiyor?

Friedewald denklemi, VLDL kolesterolünü trigliseridin beşte biri kabul eden sabit bir varsayıma dayanır. Trigliserid yükseldikçe bu oran gerçek oranı yansıtmaz ve hesaplanan LDL gerçek değerin altında kalır. Friedewald 1972 denklemi bu nedenle 400 mg/dL üzerinde kullanılmaz. Hesaplayıcı bu durumda yanıltıcı bir sayı üretmek yerine yalnız non-HDL kolesterolü gösterir ve uyarı basar; doğrudan ölçülen LDL isteyebilir veya Martin/Hopkins yöntemini tercih edebilirsiniz.

Değerleri mmol/L olarak girebilir miyim?

Evet. Her alanın yanındaki birim düğmesinden mmol/L seçebilirsiniz. Dikkat edilmesi gereken nokta, kolesterol ve trigliseridin dönüşüm katsayılarının farklı olmasıdır: kolesterol için 1 mg/dL = 0,02586 mmol/L, trigliserid için 1 mg/dL = 0,01129 mmol/L. Aynı sebeple denklemin böleni mg/dL biriminde 5, mmol/L biriminde 2,2 olur. Hesaplayıcı dönüşümü sizin yerinize yapar ve sonucu iki birimde birden gösterir.

Non-HDL kolesterol neden ikinci bir değer olarak veriliyor?

Non-HDL, total kolesterolden HDL çıkarılarak bulunur ve aterojenik apolipoprotein B taşıyan tüm parçacıkları kapsar. Trigliserid hesaba girmediği için hipertrigliseridemide ve aç olmayan örnekte Friedewald sonucundan daha güvenilirdir. ESC/EAS 2019 non-HDL kolesterolü ikincil tedavi hedefi olarak tanımlar ve ikincil hedefleri çok yüksek riskte 85, yüksek riskte 100, orta riskte 130 mg/dL altı olarak verir. Hesap kardiyoloji pratiğinde en sık kullanıldığı için araç Kardiyoloji grubunda listelenir, ancak lipid paneli yorumu dahiliye, endokrinoloji ve aile hekimliği pratiğinin de rutin parçasıdır: diyabet, metabolik sendrom ve kronik böbrek hastalığı izleminde non-HDL değerinin LDL ile birlikte raporlanması hedefe uzaklığın tek bakışta görülmesini sağlar.

Martin/Hopkins yöntemi Friedewald yerine mi geçmeli?

Martin 2013, sabit bölen 5 yerine trigliserid ve non-HDL düzeyine göre değişen bir katsayı kullanan yöntemin, özellikle 70 mg/dL altındaki LDL değerlerinde ve yüksek trigliseridde daha doğru sınıflandırma yaptığını göstermiştir. Bu araç, dünya genelinde laboratuvar raporlarında hâlâ en yaygın kullanılan hesap olduğu için Friedewald denklemini uygular ve kısıtlarını açıkça yazar. Laboratuvarınız Martin/Hopkins veya doğrudan ölçüm raporluyorsa raporda hangi yöntemin kullanıldığını belirtin, çünkü değerler farklı çıkabilir.

Hasta bu tetkik için aç olmalı mı?

Tartışmalı bir noktadır ve olduğu gibi aktarmak doğrudur. Aç olmayan örnekte trigliserid yükselir, bu da Friedewald ile hesaplanan LDL değerini düşürür. Non-HDL kolesterol bu etkiden belirgin biçimde daha az etkilendiği için aç olmayan örnekte tercih edilir. Sınırda veya beklenmedik bir sonuç aldığınızda paneli tercihen aynı laboratuvarda tekrarlayın ve iki sonucu birlikte değerlendirin.

Kaynaklar

1.Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS. Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge. Clin Chem. 1972;18(6):499-502. (Denklemin orijinal yayını ve trigliserid geçerlilik sınırı.) doi.org/10.1093/clinchem/18.6.499(yeni sekmede açılır)
2.Martin SS, Blaha MJ, Elshazly MB, et al. Comparison of a novel method vs the Friedewald equation for estimating low-density lipoprotein cholesterol levels from the standard lipid profile. JAMA. 2013;310(19):2061-2068. (Değişken katsayılı Martin/Hopkins yöntemi.) doi.org/10.1001/jama.2013.280532(yeni sekmede açılır)
3.Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111-188. (Risk kategorisine göre LDL hedefleri ve non-HDL ikincil hedefleri.) doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455(yeni sekmede açılır)
4.Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults. Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel (Adult Treatment Panel III) final report. Circulation. 2002;106(25):3143-3421. (Tanımlayıcı LDL bantları.) doi.org/10.1161/circ.106.25.3143(yeni sekmede açılır)

İlgili hesaplayıcılar

Rapor Asistanı

İlaç raporunuz eczaneden geri dönmesin

Rapor Asistanı, ilacı ve tanıyı seçtiğinizde SUT'un istediği her kriteri sorar; eksik kalanı imzadan önce gösterir. Hesaplayıcı sonucu bu akışa girmez, raporu siz onaylarsınız.

Rapor Asistanına başvurun

Sorumluluk reddi

Son güncelleme: 8 Eylül 2026.

Bu hesaplayıcı sağlık profesyonellerine yöneliktir ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuç; muayenenin, hekimin klinik değerlendirmesinin ve güncel kılavuzların yerine geçmez, tek başına tanı veya tedavi kararı olarak kullanılamaz. Girilen değerlerin doğruluğu ile sonucun hastaya uygunluğunu değerlendirme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Hesaplama, sayfada belirtilen kaynaklara dayanır; kılavuzlar güncellendiğinde içerik gecikmeli güncellenebilir.