4-2-1

Sıvı Açığı ve İdame Sıvı (4-2-1) Hesaplama

Holliday-Segar 4-2-1 idame sıvısını, yüzde dehidratasyon açığını ve serbest su açığını tek sayfada hesaplayın; izotonik idame önerisi ve kaynaklı eşik tablosu.

Güncelleme 8 Eylül 2026
9 kaynak

Sonucu nasıl yorumlarsınız?

Evre / aralık	Anlamı	Kılavuz yaklaşımı
İdame, ağırlığın ilk 10 kg bölümü	Her kilo için saatte 4 mL, günde 100 mL. Onuncu kiloda saatlik hız 40 mL, günlük hacim 1000 mL olur.	Feld 2018 (AAP): 28 gün ile 18 yaş arasında idame sıvısı gereken hastalarda uygun potasyum klorür ve dekstroz içeren izotonik solüsyon kullanılması güçlü öneri olarak verilir.
İdame, 10-20 kg arasındaki bölüm	Onuncu kilonun üzerindeki her kilo için saatte 2 mL, günde 50 mL eklenir. Yirminci kiloda saatlik hız 60 mL, günlük hacim 1500 mL olur.	Brossier 2022 (ESPNIC): akut ve kritik hastada idame hacmi hesaplandıktan sonra sıvı dengesi ve plazma elektrolitleri düzenli izlenmelidir.
İdame, 20 kg üzerindeki bölüm	Yirminci kilonun üzerindeki her kilo için saatte yalnız 1 mL, günde 20 mL eklenir; bu yüzden ağırlık arttıkça kilo başına düşen hacim hızla azalır.	Brossier 2022 (ESPNIC): antidiüretik hormon salınımının arttığı hastalarda hacmin Holliday ve Segar formülünün %65-80 aralığına, ödem riski yüksek kalp, böbrek veya karaciğer yetmezliğinde %50-60 aralığına kısıtlanması değerlendirilir.
Hafif (%3-5)Dehidratasyon %3-5, açık 30-50 mL/kg	AAP 1996 tanımında hafif banttır. Bu düzeyde kuru mukoza dışında bulgu olmayabilir; King 2003 ilk bulguların ancak %3-4 kayıpta ortaya çıktığını bildirir.	King 2003 (CDC): hafif ile orta dehidratasyonda 2-4 saat içinde 50-100 mL/kg oral rehidratasyon solüsyonu ile açığın kapatılması, süregelen kayıpların ayrıca yerine konması tanımlanır.
Orta (%6-9)Dehidratasyon %6-9, açık 60-90 mL/kg	AAP 1996 tanımında orta banttır. Taşikardi gibi erken hemodinamik bulgular bu bantta belirginleşir.	King 2003 (CDC): klinik bulgular hafif ile orta ayrımını güvenilir yapamadığı için CDC iki bandı %3-9 aralığında birleştirir ve aynı oral rehidratasyon yolunu önerir.
Ağır (%10 ve üzeri)Dehidratasyon %10 ve üzeri, açık 100 mL/kg ve üzeri	AAP 1996 tanımında ağır banttır ve şok ya da şoka yakın tabloyu içerir. Hipotansiyon geç bir bulgudur.	King 2003 (CDC): ağır dehidratasyon acil damar yolu gerektirir; ringer laktat veya izotonik sodyum klorür 20 mL/kg olarak nabız, perfüzyon ve bilinç normale dönene kadar verilir, zayıf ve malnütre bebeklerde 10 mL/kg önerilir.
HipernatremiSerbest su açığı sekmesi, sodyum 145 mEq/L üzeri	Hesaplanan hacim sodyumu 140 mEq/L değerine indirmek için gereken sudur ve yalnız birikmiş açığı kapsar.	Yun 2023: 48 saatten kısa süreli hipernatremide ilk 6-8 saatte saatte 1-2 mmol/L düşüş ve 24 saat içinde 145 mmol/L değerine dönüş, 48 saatten uzun süreli veya süresi bilinmeyen hipernatremide saatte 0,5 mmol/L altında, günde 12 mmol/L düşüş hızı tanımlanır.

Sonraki adım

Hesaplayıcı çocuk servisi ve çocuk yoğun bakım kadar acil serviste de kullanılır: akut gastroenterit, kusma ve ateşli hastalıkla başvuran çocukta açık ile idame aynı anda planlanır. Hesaplanan idame hacmi bir başlangıç noktasıdır, hedef değil. Feld 2018 ile yayımlanan AAP kılavuzunun tek anahtar önerisi, 28 gün ile 18 yaş arasında idame sıvısı gereken hastalara uygun potasyum klorür ve dekstroz içeren izotonik solüsyon verilmesidir; kanıt düzeyi A, öneri gücü güçlü olarak bildirilir ve gerekçe, hipotonik sıvılarla ortaya çıkan hastane kaynaklı hiponatremi riskidir. Kılavuz nöroşirürji hastalarını, doğuştan veya edinilmiş kalp hastalığı olanları, karaciğer hastalığı, kanser, böbrek işlev bozukluğu, diyabetes insipidus, bol sulu ishal ve ağır yanık hastalarını, 28 günden küçük yenidoğanları ve yenidoğan yoğun bakım hastalarını kapsam dışı bırakır.

Avrupa tarafında Brossier 2022 ile yayımlanan ESPNIC kılavuzu aynı yönde ilerler ve on altı öneri üretir: akut ve kritik hasta çocukta hiponatremi riskini azaltmak için izotonik idame sıvısı kullanılması, dengeli solüsyonların tercih edilmesi ve hacmin Holliday ve Segar formülü ile hesaplanandan daha düşük tutulması önerilir. Antidiüretik hormon salınımının arttığı hastalarda hacmin hesaplanan değerin yüzde 65 ile 80 aralığına, kalp yetmezliği, böbrek yetmezliği veya karaciğer yetmezliği gibi ödem riski yüksek durumlarda yüzde 50 ile 60 aralığına kısıtlanması değerlendirilir. Kılavuz ayrıca plazma elektrolitlerinin, kan şekerinin ve sıvı dengesinin düzenli izlenmesini ister.

Dehidratasyon yüzdesinin kendisi hesabın en zayıf halkasıdır. Altın standart, hastalık öncesi ağırlık ile güncel ağırlık arasındaki farktır; bu ağırlık çoğu zaman bilinmediği için yüzde klinik bulgularla tahmin edilir. Steiner 2004, çocukta yüzde 5 dehidratasyonu öngörmede en yararlı tek bulguların uzamış kapiller dolum süresi, azalmış cilt turgoru ve anormal solunum paterni olduğunu, bulgu birleşimlerinin tek tek bulgulardan belirgin biçimde daha iyi çalıştığını, öykü ve laboratuvarın ise sınırlı katkı verdiğini bildirir. King 2003 aynı sorunu şöyle özetler: ilk bulgular ancak yüzde 3 ile 4 kayıpta belirir, ağır dehidratasyon bulguları yüzde 9 ile 10 kayba kadar ortaya çıkmaz, bu eşik etkisi nedeniyle hafif ile orta ayrımı klinik bulgularla güvenilir yapılamaz ve CDC iki bandı yüzde 3 ile 9 aralığında birleştirir.

Sıvı planı yalnız açık ve idame toplamından ibaret değildir. Süregelen kayıplar ölçüldükçe ayrıca yerine konur, elektrolit bozukluğu varsa plan ona göre değişir ve hipernatremik ya da hiponatremik dehidratasyonda düzeltme hızı ayrı bir karardır. Yun 2023, 48 saatten kısa süreli hipernatremide ilk 6 ile 8 saatte saatte 1 ile 2 mmol/L düşüş ve 24 saat içinde 145 mmol/L değerine dönüşün prognozu iyileştirdiğini, buna karşılık 48 saatten uzun süreli veya süresi bilinmeyen hipernatremide özellikle bebeklerde düşüş hızının saatte 0,5 mmol/L altında, günde 12 mmol/L düzeyinde tutulması gerektiğini yazar. Bu satırlar kılavuz ve yayın atıflıdır, hastaya özel tedavi önerisi içermez; solüsyon seçimi, hız ve izlem sıklığı klinik tablo ve kurum protokolü ile birlikte belirlenir.

Formül

İdame sıvı, Holliday ve Segar 1957 basamakları. Günlük hacim:

İlk 10 kg için 100 mL/kg, sonraki 10 kg için 50 mL/kg, 20 kg üzerindeki her kilo için 20 mL/kg.

Saatlik hız, aynı basamakların 24 saate bölünmüş biçimi olan 4-2-1 kuralıdır:

İlk 10 kg için 4 mL/kg/saat, sonraki 10 kg için 2 mL/kg/saat, 20 kg üzerindeki her kilo için 1 mL/kg/saat.

Örnek: 25 kg için saatlik 40 + 20 + 5 = 65 mL/saat, günlük 1000 + 500 + 100 = 1600 mL/gün.

İki sütun birebir aynı sayıyı vermez ve farkın yönü ağırlıkla değişir. Yaklaşık 35 kilogramın altında saatlik hızın 24 katı günlük hacimden yüzde 2 ile yüzde 4 kadar düşüktür, çünkü ilk iki basamak aşağı yuvarlanır (100/24 = 4,17 yerine 4; 50/24 = 2,08 yerine 2). Yaklaşık 35 kilogramın üzerinde ise saatlik sütun yüksek kalır, çünkü üçüncü basamakta 20/24 = 0,83 değeri 1 mL/kg/saat değerine yukarı yuvarlanır ve bu dilim günde 20 mL/kg yerine 24 mL/kg verir. İki sütunun eşitlendiği ağırlık 35 kilogramdır; örneğin 70 kilogramda saatlik kural 110 mL/saat, yani 2640 mL/gün verirken günlük kural 2500 mL/gün verir.

Dehidratasyon açığı:

Açık (mL) = dehidratasyon yüzdesi × ağırlık (kg) × 10

Bir gram ağırlık kaybı bir mililitre sıvıya karşılık geldiği için yüzde cinsinden kayıp doğrudan hacme çevrilir. Örnek: 15 kg ve yüzde 7 için 7 × 15 × 10 = 1050 mL.

AAP 1996 şiddet bantları: hafif %3-5, orta %6-9, ağır %10 ve üzeri sıvı kaybı.

DSÖ ve ESPGHAN sınıflaması farklıdır: dehidratasyon bulgusu yok %5 altı, bulgu var %5-10, ağır %10 üzeri.

İlk 24 saat toplamı = açık + idame + süregelen kayıplar.

Serbest su açığı (erişkin hipernatremi):

Açık (L) = toplam vücut suyu (L) × (ölçülen sodyum / 140 - 1)

Toplam vücut suyu = ağırlık × oran; oran yaşlı olmayan erkekte 0,60, yaşlı olmayan kadın ve yaşlı erkekte 0,50, yaşlı kadında 0,45.

Örnek: 70 kg yaşlı olmayan erkek, sodyum 160 mEq/L için 0,60 × 70 × (160/140 - 1) = 6,0 L.

Örnek hesap

Örnek 1, idame sekmesi

Yirmi beş kilogram ağırlığındaki bir çocuk ağızdan beslenemediği için damar yolundan idame sıvısı planlanıyor. İlk 10 kilogram için saatte 4 × 10 = 40 mL, sonraki 10 kilogram için 2 × 10 = 20 mL, kalan 5 kilogram için 1 × 5 = 5 mL hesaplanır ve saatlik hız 65 mL/saat bulunur.

Aynı çocuğun günlük hacmi 100 × 10 = 1000 mL, 50 × 10 = 500 mL ve 20 × 5 = 100 mL toplanarak 1600 mL/gün çıkar. Saatlik hızın 24 katı 1560 mL olduğu için iki sütun arasında 40 mL fark vardır; bu fark 4-2-1 kuralındaki aşağı yuvarlamadan gelir ve klinik olarak önemsizdir, ancak iki sayının neden birebir tutmadığını bilmek gerekir.

Örnek 2, dehidratasyon açığı sekmesi

On beş kilogram ağırlığındaki bir çocuk akut gastroenterit ile başvuruyor ve kayıp yüzde 7 olarak tahmin ediliyor. Açık 7 × 15 × 10 = 1050 mL bulunur. Yüzde 7 değeri AAP 1996 tanımında orta bantta yer alır.

Aynı çocuğun idamesi 1000 + 50 × 5 = 1250 mL/gün olduğuna göre ilk 24 saatte açık ve idame toplamı 1050 + 1250 = 2300 mL olur. Kusma ve ishal ile süren kayıplar bu toplamın dışındadır ve ölçüldükçe eklenir. Hastalık öncesi ağırlık biliniyorsa yüzde tahmini yerine gerçek ağırlık farkı kullanılır ve hesap çok daha güvenilir olur.

Örnek 3, serbest su açığı sekmesi

Yetmiş kilogram ağırlığında, yaşlı olmayan bir erkek hastada sodyum 160 mEq/L ölçülüyor. Toplam vücut suyu 0,60 × 70 = 42 litre kabul edilir. Açık 42 × (160/140 - 1) = 42 × 0,1429 = 6,0 litre bulunur.

Bu altı litre yalnız birikmiş açığı kapatır. İdrar ve sindirim yolu ile süren kayıplar ile hissedilmeyen kayıplar ayrıca eklenir. Verilecek hız hipernatreminin süresine göre belirlenir: 48 saatten uzun süreli ya da süresi bilinmeyen tabloda düşüş hızı saatte 0,5 mmol/L altında tutulur (Yun 2023).

Hastanıza nasıl anlatırsınız?

Hastanıza aktarabileceğiniz sade bir özet

Bu hesaplayıcı, bir kişinin günlük olarak ne kadar sıvıya ihtiyaç duyduğunu ve vücudunun ne kadar su kaybettiğini tahmin etmek için kullanılır. Sağlık çalışanları bu sayıları serum takarken ya da ağızdan sıvı verirken bir başlangıç noktası olarak kullanır.

İdame sıvısı, vücudun nefes, ter, idrar ve dışkı ile her gün kaybettiği suyu yerine koyan miktardır. Hesap ağırlığa göre yapılır: ilk on kilo için kilo başına daha fazla, sonraki kilolar için daha az sıvı gerekir. Bu yüzden küçük bir çocuk kilo başına bir yetişkinden çok daha fazla sıvıya ihtiyaç duyar.

Sıvı açığı ise kusma, ishal, ateş veya yetersiz içme nedeniyle şimdiye kadar kaybedilmiş suyu anlatır. Hekim, kaybın vücut ağırlığının yüzde kaçı olduğunu muayene bulgularına bakarak tahmin eder. En doğru yöntem, hastalanmadan önceki tartı ile şimdiki tartıyı karşılaştırmaktır; evde tartılıyorsanız hastalık öncesi kilonuzu ya da çocuğunuzun kilosunu hekime söylemeniz hesabı belirgin biçimde iyileştirir.

Çocuğunuzda ağzın kuruması, ağlarken gözyaşının azalması, idrarın seyrelmesi ya da bezinin altı saatten uzun süre kuru kalması, gözlerin çökmesi, aşırı uyku hâli veya huzursuzluk varsa vakit kaybetmeden hekime başvurun. Bilinç bulanıklığı, sürekli kusma nedeniyle hiçbir şey içememe, morarma ya da havale durumunda acil servise gidin veya 112 acil çağrı numarasını arayın.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz ve tedavinizi değiştirmek için kullanılamaz. Evde verilecek sıvının türünü ve miktarını kendi başınıza belirlemeyin; özellikle bebeklerde yanlış seçilen sıvı kandaki tuz dengesini bozabilir.

Sık sorulan sorular

Saatlik 4-2-1 ile günlük 100-50-20 neden aynı sonucu vermiyor?

Çünkü 4-2-1 kuralı günlük basamakların yuvarlanmış hâlidir. Günlük 100 mL/kg değeri 24 saate bölündüğünde 4,17 mL/kg/saat, 50 mL/kg değeri 2,08 mL/kg/saat, 20 mL/kg değeri 0,83 mL/kg/saat eder; hasta başı kural bunları 4, 2 ve 1 olarak kısaltır. İlk iki basamak aşağı, üçüncü basamak yukarı yuvarlandığı için farkın yönü ağırlığa bağlıdır. Yaklaşık 35 kilogramın altında saatlik hızın 24 katı günlük hacimden düşük çıkar: yirmi beş kilogramlık çocukta bu fark 1560 mL ile 1600 mL arasındaki 40 mL kadardır. Yaklaşık 35 kilogramın üzerinde işaret döner ve saatlik sütun yüksek kalır; yetmiş kilogramlık hastada saatlik kural 110 mL/saat, yani 2640 mL/gün verirken günlük kural 2500 mL/gün verir. Hesaplayıcı iki sayıyı da gösterir; hangisini yazdığınızı ordera işleyin.

İdame sıvısı olarak hangi solüsyonu seçmeliyim?

Bu hesaplayıcı hacim verir, solüsyon seçmez. Feld 2018 ile yayımlanan AAP kılavuzu 28 gün ile 18 yaş arasında idame sıvısı gereken hastalarda uygun potasyum klorür ve dekstroz içeren izotonik solüsyon kullanılmasını güçlü öneri olarak bildirir, gerekçesi hipotonik sıvılarla görülen hastane kaynaklı hiponatremi riskidir. Brossier 2022 ile yayımlanan ESPNIC kılavuzu aynı yönde izotonik ve dengeli solüsyonları önerir. Kılavuzların kapsam dışı bıraktığı hasta gruplarında kurum protokolünüzü izleyin.

Dehidratasyon yüzdesini nasıl tahmin etmeliyim?

En güvenilir yöntem, hastalık öncesi ağırlık ile güncel ağırlık farkıdır; kaybedilen her gram bir mililitre sıvıya karşılık gelir. Bu ağırlık bilinmiyorsa tahmin klinik bulgulara kalır. Steiner 2004 en yararlı tek bulguları uzamış kapiller dolum, azalmış cilt turgoru ve anormal solunum paterni olarak bildirir ve bulgu birleşimlerinin tek bulgulardan çok daha iyi çalıştığını gösterir. King 2003, ilk bulguların yüzde 3 ile 4 kayıpta belirdiğini ve ağır dehidratasyon bulgularının yüzde 9 ile 10 kayba kadar ortaya çıkmadığını, bu nedenle hafif ile orta ayrımının klinik bulgularla güvenilir yapılamadığını yazar.

Açık ve idame aynı anda mı verilir?

Yaygın uygulamada evet, ancak ikisi ayrı kalemlerdir. Hesaplayıcı dehidratasyon sekmesinde açığı, aynı ağırlığın idamesini ve ikisinin ilk 24 saatlik toplamını birlikte gösterir. Bu toplam süregelen kayıpları içermez: kusma ve ishal ile devam eden kayıplar ölçüldükçe ayrıca eklenir. Ağır dehidratasyonda ise sıralama değişir; King 2003 önce damar yolundan 20 mL/kg izotonik canlandırma sıvısı verilmesini, hesaplanan açığın dolaşım düzeldikten sonra tamamlanmasını tanımlar ve bu canlandırma hacmi buradaki sayıya dâhil değildir.

Serbest su açığı sekmesini çocukta kullanabilir miyim?

Bu sekmedeki toplam vücut suyu oranları erişkin için tanımlanmıştır: yaşlı olmayan erkekte 0,60, yaşlı olmayan kadın ve yaşlı erkekte 0,50, yaşlı kadında 0,45. Bebeklerde toplam vücut suyu oranı daha yüksektir, bu yüzden erişkin oranı ile yapılan hesap çocukta açığı olduğundan düşük gösterir. Ayrıca hipernatremik dehidratasyonda düzeltme hızı ayrı bir karardır ve özellikle bebeklerde hızlı düzeltme beyin ödemi riski taşır; Yun 2023 süresi bilinmeyen hipernatremide düşüş hızının saatte 0,5 mmol/L altında tutulmasını bildirir.

Kaynaklar

1.Holliday MA, Segar WE. The maintenance need for water in parenteral fluid therapy. Pediatrics. 1957;19(5):823-832. (İdame sıvı basamaklarının özgün yayını.) doi.org/10.1542/peds.19.5.823(yeni sekmede açılır)
2.Feld LG, Neuspiel DR, Foster BA, et al. Clinical Practice Guideline: Maintenance Intravenous Fluids in Children. Pediatrics. 2018;142(6):e20183083. (İzotonik idame sıvısı anahtar önerisi ve kapsam dışı hasta grupları.) doi.org/10.1542/peds.2018-3083(yeni sekmede açılır)
3.Brossier DW, Tume LN, Briant AR, et al. ESPNIC clinical practice guidelines: intravenous maintenance fluid therapy in acute and critically ill children - a systematic review and meta-analysis. Intensive Care Med. 2022;48(12):1691-1708. (İzotonik dengeli solüsyon ve hacim kısıtlama önerileri.) doi.org/10.1007/s00134-022-06882-z(yeni sekmede açılır)
4.American Academy of Pediatrics, Provisional Committee on Quality Improvement, Subcommittee on Acute Gastroenteritis. Practice Parameter: The Management of Acute Gastroenteritis in Young Children. Pediatrics. 1996;97(3):424-435. (Hafif %3-5, orta %6-9, ağır %10 ve üzeri şiddet bantları.) doi.org/10.1542/peds.97.3.424(yeni sekmede açılır)
5.King CK, Glass R, Bresee JS, Duggan C. Managing acute gastroenteritis among children: oral rehydration, maintenance, and nutritional therapy. MMWR Recomm Rep. 2003;52(RR-16):1-16. (AAP ile DSÖ bantlarının karşılaştırması, eşik etkisi, oral ve damar yolu rehidratasyon hacimleri.) Kaynağı görüntüleyin(yeni sekmede açılır)
6.Anigilaje EA. Management of Diarrhoeal Dehydration in Childhood: A Review for Clinicians in Developing Countries. Front Pediatr. 2018;6:28. (Holliday-Segar günlük ve saatlik sütunları, açık kısaltması ve yayımlanmış örnek hesaplar.) doi.org/10.3389/fped.2018.00028(yeni sekmede açılır)
7.Steiner MJ, DeWalt DA, Byerley JS. Is this child dehydrated? JAMA. 2004;291(22):2746-2754. (Klinik bulguların dehidratasyon yüzdesini tahmin gücü.) doi.org/10.1001/jama.291.22.2746(yeni sekmede açılır)
8.Yun G, Baek SH, Kim S. Evaluation and management of hypernatremia in adults: clinical perspectives. Korean J Intern Med. 2023;38(3):290-302. (Serbest su açığı denklemi, yayımlanmış örnek ve düzeltme hızları.) doi.org/10.3904/kjim.2022.346(yeni sekmede açılır)
9.Adrogué HJ, Madias NE. Hypernatremia. N Engl J Med. 2000;342(20):1493-1499. (Toplam vücut suyu oranlarının kaynağı.) doi.org/10.1056/NEJM200005183422006(yeni sekmede açılır)

İlgili hesaplayıcılar

Rapor Asistanı

İlaç raporunuz eczaneden geri dönmesin

Rapor Asistanı, ilacı ve tanıyı seçtiğinizde SUT'un istediği her kriteri sorar; eksik kalanı imzadan önce gösterir. Hesaplayıcı sonucu bu akışa girmez, raporu siz onaylarsınız.

Rapor Asistanına başvurun

Sorumluluk reddi

Son güncelleme: 8 Eylül 2026.

Bu hesaplayıcı sağlık profesyonellerine yöneliktir ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuç; muayenenin, hekimin klinik değerlendirmesinin ve güncel kılavuzların yerine geçmez, tek başına tanı veya tedavi kararı olarak kullanılamaz. Girilen değerlerin doğruluğu ile sonucun hastaya uygunluğunu değerlendirme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Hesaplama, sayfada belirtilen kaynaklara dayanır; kılavuzlar güncellendiğinde içerik gecikmeli güncellenebilir.