Ranson

Ranson Kriterleri ve BISAP Skoru (Akut Pankreatit) Hesaplama

Akut pankreatitte Ranson kriterlerini alkol ve safra taşı eşikleriyle, BISAP skorunu ilk 24 saatte hesaplayın: giriş ve 48 saat blokları, kaynaklı bantlar.

Güncelleme 8 Eylül 2026
10 kaynak

Sonucu nasıl yorumlarsınız?

Evre / aralık	Anlamı	Kılavuz yaklaşımı
0-2 puanRanson (her iki set): 0-2 puan	Tarihsel serilerde yüzde 0 ile 3 arasında mortalite bildirilen banttır. Düşük puan ağır seyri dışlamaz, çünkü skor yalnız 48 saat sonunda tamamlanır ve organ yetmezliğini doğrudan ölçmez.	Banks 2013 (revize Atlanta): ağırlık, 48 saatten uzun süren organ yetmezliği ile tanımlanır; puan düşük olsa bile organ yetmezliği ve SIRS izlemini sürdürün.
3-4 puanRanson (her iki set): 3-4 puan	Ranson serilerinde yaklaşık yüzde 15 mortalite bildirilen banttır. Üç puan, klasik olarak ağır seyir için kullanılan eşiktir.	Tenner 2013 (ACG): organ yetmezliği ve/veya SIRS bulunan hastaların yoğun bakım ya da ara yoğun bakım koşullarında izlenmesi önerilir.
5-6 puanRanson (her iki set): 5-6 puan	Ranson serilerinde yaklaşık yüzde 40 mortalite bildirilen banttır.	Banks 2013: bu aşamada tabloyu organ yetmezliğinin süresi ve lokal komplikasyon varlığı belirler; şiddet sınıflaması skorun yerine geçer.
7 puan ve üzeriRanson (alkol seti 7-11, safra taşı seti 7-10 puan)	Ranson serilerinde yüzde 100e yaklaşan mortalite bildirilen banttır. Orijinal kohortlarda bu banda ulaşan hasta sayısı çok azdır, bu nedenle oran güncel bir tahmin değil tarihsel bir gözlemdir.	Tenner 2013: organ yetmezliği olan hastada izlem yoğun bakım koşullarında planlanır; skorun kendisi tedavi kararı üretmez.
Düşük risk (0-2 puan)BISAP: 0-2 puan	Wu 2008 en düşük risk grubunda hastane içi mortaliteyi yüzde 1 altında bildirmiştir. Papachristou 2010 kohortunda ölen yedi hastanın üçü yine de bu bantta yer almıştı.	Wu 2008: skor ilk 24 saatte hesaplanır ve klinik seyir değiştikçe yeniden değerlendirilmelidir; düşük puan taburculuk kararı üretmez.
Yüksek risk (3-4 puan)BISAP: 3-4 puan	Üç puan ve üzeri, Wu 2008 ve sonraki doğrulama çalışmalarında yüksek risk eşiği olarak kullanılır; organ yetmezliği ve mortalite riski bu bantta belirgin biçimde artar.	Tenner 2013: organ yetmezliği ve/veya SIRS varlığında yoğun bakım ya da ara yoğun bakım izlemi önerilir; safra taşı pankreatiti ile birlikte akut kolanjit varsa ERCP ilk 24 saatte planlanır.
En yüksek risk (5 puan)BISAP: 5 puan	Wu 2008 en yüksek risk grubunda hastane içi mortaliteyi yüzde 20 üzerinde bildirmiştir; ölçeğin ulaşabileceği en yüksek değerdir.	Banks 2013: persistan organ yetmezliği ağır akut pankreatit tanımını karşılar; izlem ve girişim kararları bu tanıma ve klinik seyre göre verilir.

Sonraki adım

Akut pankreatitte şiddet, skorun kendisiyle değil klinik seyirle tanımlanır. Banks 2013 (revize Atlanta sınıflaması) hastalığı üç gruba ayırır: organ yetmezliği ve lokal komplikasyon bulunmayan hafif hastalık, 48 saatten kısa süren geçici organ yetmezliği ve/veya lokal komplikasyonla giden orta-ağır hastalık, 48 saatten uzun süren persistan organ yetmezliği ile tanımlanan ağır hastalık. Ranson ve BISAP bu sınıflamanın yerine geçmez; erken dönemde riski derecelendirmeye ve izlem yoğunluğunu planlamaya yardımcı olur.

Yerleşim kararında Tenner 2013 (ACG kılavuzu), organ yetmezliği ve/veya sistemik inflamatuvar yanıt sendromu bulunan hastaların mümkün olduğunca yoğun bakım ya da ara yoğun bakım koşullarında izlenmesini belirtir. Aynı kılavuz, akut pankreatite eşlik eden akut kolanjit varlığında endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografinin yatışın ilk 24 saati içinde yapılmasını, ağır pankreatit ve steril nekrozda rutin profilaktik antibiyotik kullanılmamasını belirtir. Bu satırlar kılavuz atıflıdır ve hastaya özel tedavi önerisi içermez.

Skorların sınırlarını hesaba katın. Ranson setleri ancak 48 saat dolduğunda tamamlanabilir, bu nedenle acil serviste ilk saatlerde karar aracı değildir; BISAP ilk 24 saatte hesaplanabilir ama beş maddeye indirgenmiş bir modeldir. Papachristou 2010 aynı kohortta ağır hastalığı öngörme başarısını BISAP için 0,81, Ranson için 0,94, APACHE-II için 0,78 ve bilgisayarlı tomografi şiddet indeksi için 0,84 eğri altı alan olarak bildirmiş, basit skorlama sistemlerinin azami yararına ulaşmış olabileceği sonucuna varmıştır. Mounzer 2012 ise persistan organ yetmezliğini öngörmede mevcut skorların doğrulama kohortunda 0,57 ile 0,74 arasında eğri altı alan verdiğini göstermiştir.

Mortalite bantlarını olduğu gibi hastaya aktarmayın. Bantlar 1970lerin kohortlarından gelir, yoğun bakım ve destek tedavisi o dönemden bu yana değişmiştir ve üst bantlarda hasta sayısı çok azdır. Skoru bir olasılık göstergesi olarak değil, izlem ve konsültasyon planını yoğunlaştırma gerekçesi olarak kullanın. Bu araç Gastroenteroloji başlığı altında listelenmekle birlikte hastaların önemli bölümü Genel Cerrahi ve yoğun bakım ekipleriyle ortak izlendiği için kopya metni bu ekiplerle paylaşılabilecek biçimde hazırlanmıştır.

Formül

Ranson kriterleri, alkol ilişkili ve diğer etiyolojiler (Ranson 1974). İşaretlenen her madde 1 puan ekler, aralık 0-11.

Giriş (tanı anı): yaş 55 yıl üzerinde; lökosit 16.000/mm³ üzerinde; kan glukozu 200 mg/dL üzerinde; serum LDH 350 IU/L üzerinde; serum AST 250 IU/L üzerinde.

İlk 48 saat: hematokritte 10 puandan fazla düşüş; BUN artışı 5 mg/dL üzerinde; serum kalsiyum 8 mg/dL altında; arteriyel PaO2 60 mmHg altında; baz açığı 4 mEq/L üzerinde; tahmini sıvı sekestrasyonu 6 L üzerinde.

Ranson kriterleri, safra taşına bağlı pankreatit (Ranson 1979 biliyer serisinden türetilen modifiye set). Aralık 0-10, PaO2 maddesi yoktur.

Giriş: yaş 70 yıl üzerinde; lökosit 18.000/mm³ üzerinde; kan glukozu 220 mg/dL üzerinde; serum LDH 400 IU/L üzerinde; serum AST 250 IU/L üzerinde.

İlk 48 saat: hematokritte 10 puandan fazla düşüş; BUN artışı 2 mg/dL veya üzerinde; serum kalsiyum 8 mg/dL altında; baz açığı 5 mEq/L üzerinde; tahmini sıvı sekestrasyonu 4 L üzerinde.

Ranson yorumu (her iki set için aynı bantlar): 0-2 puan yüzde 0-3, 3-4 puan yüzde 15, 5-6 puan yüzde 40, 7 puan ve üzeri yüzde 100e yakın mortalite ile bildirilmiştir. Bu oranlar 1970lerin serilerinden gelir, üst bantta hasta sayısı azdır ve güncel kohortlarda genel mortalite belirgin biçimde daha düşüktür.

BISAP (Wu 2008). İlk 24 saat içinde değerlendirilir, her madde 1 puan, aralık 0-5:

BUN 25 mg/dL üzerinde; bilinç durumunda bozulma; SIRS ölçütlerinden en az ikisinin karşılanması; yaş 60 yıl üzerinde; görüntülemede plevral efüzyon.

Yorum: 3 puan ve üzeri yüksek risk kabul edilir. Wu 2008 hastane içi mortaliteyi en yüksek risk grubunda yüzde 20 üzerinde, en düşük risk grubunda yüzde 1 altında bildirmiştir.

Birim notu: Türkiye laboratuvarlarının çoğu BUN yerine üre bildirir ve üre = BUN × 2,14 ilişkisi geçerlidir. BISAP eşiği olan 25 mg/dL BUN, yaklaşık 53,5 mg/dL (8,9 mmol/L) üreye karşılık gelir. Ranson setlerindeki 5 mg/dL ve 2 mg/dL BUN artışları ise sırasıyla yaklaşık 10,7 mg/dL ve 4,3 mg/dL üre artışıdır. Maddelerin tamamı evet/hayır olduğu için formda sayısal birim düğmesi bulunmaz, dönüşümü bu notla verilmektedir.

Sekmeler arasında yalnız eşiği birebir aynı olan üç madde ortaktır (AST 250 IU/L, hematokrit düşüşü 10 puan, kalsiyum 8 mg/dL); bu maddelerdeki yanıtınız sekme değiştirdiğinizde korunur, eşiği farklı olan maddeler her sekmede ayrı doldurulur.

Örnek hesap

Örnek 1, alkol / diğer sekmesi

Altmış iki yaşında hasta, yoğun alkol alımının ardından başlayan kuşak tarzı karın ağrısıyla başvuruyor. Giriş tetkiklerinde lökosit 21.400/mm³, glukoz 168 mg/dL, LDH 470 IU/L, AST 190 IU/L bulunuyor. Yaş 55 üzerinde olduğu için birinci madde (+1), lökosit 16.000 üzerinde olduğu için ikinci madde (+1), LDH 350 üzerinde olduğu için dördüncü madde (+1) işaretlenir; glukoz 200 eşiğinin, AST ise 250 eşiğinin altında kaldığı için o iki madde işaretlenmez. Giriş bloğu 3 puandır.

Kırk sekiz saat sonunda hematokrit yüzde 46 değerinden yüzde 34 değerine inmiş (12 puanlık düşüş, +1), BUN 14 mg/dL değerinden 22 mg/dL değerine çıkmış (8 mg/dL artış, +1), kalsiyum 8,6 mg/dL, PaO2 78 mmHg, baz açığı 3 mEq/L ve tahmini sıvı sekestrasyonu 3,5 L olarak hesaplanmış; bu dört madde işaretlenmez. İkinci blok 2 puandır ve toplam 3 + 2 = 5 puan çıkar. Beş puan, 5-6 bandına girer ve Ranson serilerinde yaklaşık yüzde 40 mortalite ile bildirilen banttır.

Örnek 2, safra taşı sekmesi

Yetmiş dört yaşında hasta, safra kesesi taşı bilinen, sarılıksız akut pankreatit ile yatırılıyor. Girişte yaş 70 üzerinde (+1), glukoz 244 mg/dL (+1), AST 310 IU/L (+1); lökosit 15.800/mm³ ve LDH 360 IU/L değerleri bu sette sırasıyla 18.000 ve 400 eşiklerinin altında kaldığı için işaretlenmez. Giriş bloğu 3 puandır. Kırk sekiz saatte BUN 16 mg/dL değerinden 19 mg/dL değerine çıkmış, yani 3 mg/dL artmıştır ve bu sette eşik 2 mg/dL olduğu için madde işaretlenir (+1); diğer dört madde negatiftir. Toplam 4 puan, 3-4 bandı.

Aynı laboratuvar değerleri alkol setinde değerlendirilseydi lökosit 15.800 yine eşiğin altında kalır, ancak BUN artışı 3 mg/dL o sette 5 mg/dL eşiğinin altında olduğu için madde işaretlenmez ve toplam 3 puana inerdi. İki setin aynı hastada farklı puan üretmesi beklenen bir durumdur; hangi seti kullandığınızı dosyaya yazın.

Örnek 3, BISAP sekmesi

Altmış sekiz yaşında hasta, ilk altı saatte değerlendiriliyor. BUN 31 mg/dL (üre 66 mg/dL karşılığı, eşik 25 mg/dL üzerinde olduğu için +1), bilinç açık ve oryante (işaretlenmez), ateş 38,4 °C ve solunum sayısı 24/dk ile iki SIRS ölçütü karşılanıyor (+1), yaş 60 üzerinde (+1), akciğer grafisinde efüzyon yok (işaretlenmez). Toplam 3 puandır ve yüksek risk eşiğine karşılık gelir. BISAP 48 saat beklemeden hesaplandığı için ilk gün kararlarında Ranson setlerinden daha kullanışlıdır, ancak ikisi de tedavi kararını tek başına belirlemez.

Hastanıza nasıl anlatırsınız?

Hastanıza aktarabileceğiniz sade bir özet

Pankreas iltihabı (akut pankreatit) çoğu hastada birkaç günde düzelir, bir bölümünde ise ağır seyreder. Ranson kriterleri ve BISAP, hastalığın ağır seyretme ihtimalinin ne kadar yüksek olduğunu tahmin etmek için kullanılan puanlamalardır. Doktorunuz kan testlerinizi, yaşınızı, solunum ve dolaşım bulgularınızı ve akciğer filminizi işaretler; her madde bir puandır.

Ranson puanlamasında maddelerin bir bölümü hastaneye yatışta, bir bölümü ise 48 saat sonra bakılır. Bu nedenle Ranson puanı ancak yatışın ikinci gününde tamamlanabilir. BISAP ise ilk gün içinde hesaplanabildiği için erken saatlerde tercih edilir. Pankreatitin nedeni safra taşıysa Ranson maddelerinin sınır değerleri değişir, bu yüzden ekranda ayrı sekmeler bulunur.

Bu puanlar bir teşhis değildir ve ne olacağını kesin olarak söylemez. Yüksek puan hastalığın kötü gideceği anlamına gelmez, düşük puan da hiçbir sorun çıkmayacağı güvencesini vermez. Puanın işi, hangi hastanın daha yakından izlenmesi gerektiğine karar vermeye yardımcı olmaktır. Sayfada gördüğünüz ölüm oranları eski çalışmalardan gelir ve bugünün bakım koşullarını yansıtmaz.

Karın ağrınız artıyorsa, kusmanız durmuyorsa, ateşiniz çıkıyorsa, nefes almakta zorlanıyorsanız veya idrarınız azalıyorsa vakit kaybetmeden hastaneye başvurun ya da 112 acil çağrı numarasını arayın. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz ve tedavinizi değiştirmek için kullanılamaz.

Sık sorulan sorular

Alkol ve safra taşı sekmeleri arasındaki fark nedir?

Eşikler farklıdır. Alkol ve diğer etiyoloji setinde yaş 55, lökosit 16.000/mm³, glukoz 200 mg/dL, LDH 350 IU/L eşikleri kullanılır ve 48 saat bloğunda BUN artışı 5 mg/dL, baz açığı 4 mEq/L, sıvı sekestrasyonu 6 L eşikleriyle birlikte PaO2 maddesi de bulunur, toplam 11 madde. Safra taşı setinde eşikler yaş 70, lökosit 18.000/mm³, glukoz 220 mg/dL, LDH 400 IU/L olarak yukarı çekilmiş, 48 saat bloğunda BUN artışı 2 mg/dL, baz açığı 5 mEq/L, sıvı sekestrasyonu 4 L olarak değişmiş ve PaO2 maddesi çıkarılmıştır, toplam 10 madde. AST 250 IU/L, hematokrit düşüşü 10 puan ve kalsiyum 8 mg/dL maddeleri iki sette birebir aynıdır, bu yüzden sekme değiştirdiğinizde yalnız o üç yanıt korunur.

Ranson puanını hastanın ilk saatinde verebilir miyim?

Hayır. Giriş bloğu tanı anında tamamlanabilir, ancak 48 saat bloğundaki maddeler hematokrit düşüşü, BUN artışı ve sıvı sekestrasyonu gibi zaman içinde ortaya çıkan değişkenlerdir. Bu nedenle Ranson skoru en erken yatışın 48. saatinde tamamlanır ve acil servisin ilk saatleri için uygun bir araç değildir. Erken dönemde risk derecelendirmesi gerekiyorsa BISAP ilk 24 saat içinde hesaplanabilir; her iki durumda da organ yetmezliği ve SIRS izlemi skordan bağımsız sürdürülür.

Laboratuvarım üre bildiriyor, BUN eşiklerini nasıl okumalıyım?

Üre ile BUN aynı şey değildir: üre = BUN × 2,14. BISAP maddesindeki 25 mg/dL BUN eşiği yaklaşık 53,5 mg/dL (8,9 mmol/L) üreye karşılık gelir. Ranson setlerindeki 48 saatlik artış eşikleri de aynı katsayıyla çevrilir: alkol setindeki 5 mg/dL BUN artışı yaklaşık 10,7 mg/dL üre artışı, safra taşı setindeki 2 mg/dL BUN artışı ise yaklaşık 4,3 mg/dL üre artışıdır. Bu araçtaki maddelerin tamamı evet/hayır olduğu için formda sayısal birim düğmesi yoktur, dönüşümü madde yardım metinlerinde bulabilirsiniz.

Yayınlanan mortalite oranları bugün de geçerli mi?

Doğrudan geçerli kabul etmeyin. Bantlar Ranson serilerinden gelir ve 0-2 puan için yüzde 0-3, 3-4 puan için yüzde 15, 5-6 puan için yüzde 40, 7 puan ve üzeri için yüzde 100e yakın oran bildirilmiştir; en üst bantta hasta sayısı çok azdı. Aradan geçen sürede tanı ölçütleri, sıvı tedavisi ve yoğun bakım desteği değişmiş, genel mortalite düşmüştür. Skoru mutlak bir olasılık tahmini yerine izlem yoğunluğunu belirleyen bir sıralama aracı olarak kullanın ve raporunuzda oranı değil puanı bildirin.

Ranson mu BISAP mı kullanmalıyım?

İki skor farklı zaman pencerelerine hizmet eder. BISAP ilk 24 saatte beş maddeyle hesaplanır ve yatak başında hızlıdır; Ranson 48 saat sonunda tamamlanır ve daha çok değişken içerir. Papachristou 2010 aynı kohortta ağır hastalığı öngörmede eğri altı alanı BISAP için 0,81, Ranson için 0,94, APACHE-II için 0,78 bulmuş, buna karşılık basit skorların azami yararına ulaşmış olabileceği sonucuna varmıştır. Kurumunuzun protokolü hangisini tanımlıyorsa onu kullanın, hangi skoru hangi saatte hesapladığınızı dosyaya yazın ve her iki durumda da revize Atlanta ölçütlerine göre organ yetmezliği izlemini sürdürün.

Kaynaklar

1.Ranson JHC, Rifkind KM, Roses DF, Fink SD, Eng K, Spencer FC. Prognostic signs and the role of operative management in acute pancreatitis. Surg Gynecol Obstet. 1974;139(1):69-81. (Alkol ve diğer etiyolojiler için 11 maddelik orijinal set ve mortalite bantları; DOI öncesi dönem yayını, PMID 4834279.) Kaynağı görüntüleyin(yeni sekmede açılır)
2.Ranson JHC. The timing of biliary surgery in acute pancreatitis. Ann Surg. 1979;189(5):654-663. (Safra taşına bağlı pankreatit serisi; modifiye Ranson eşiklerinin kaynağı olarak gösterilir.) doi.org/10.1097/00000658-197905000-00016(yeni sekmede açılır)
3.Basit H, Ruan GJ, Mukherjee S. Ranson Criteria. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; son güncelleme 26 Eylül 2022. (Modifiye (safra taşı) madde listesinin ve puan-mortalite bantlarının ikincil kaynağı.) Kaynağı görüntüleyin(yeni sekmede açılır)
4.Wu BU, Johannes RS, Sun X, Tabak Y, Conwell DL, Banks PA. The early prediction of mortality in acute pancreatitis: a large population-based study. Gut. 2008;57(12):1698-1703. (BISAP maddeleri, eşikleri ve mortalite aralığı.) doi.org/10.1136/gut.2008.152702(yeni sekmede açılır)
5.Papachristou GI, Muddana V, Yadav D, et al. Comparison of BISAP, Ranson's, APACHE-II, and CTSI scores in predicting organ failure, complications, and mortality in acute pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2010;105(2):435-441. (Skorların karşılaştırmalı eğri altı alanları ve düşük BISAP puanlı ölümler.) doi.org/10.1038/ajg.2009.622(yeni sekmede açılır)
6.Mounzer R, Langmead CJ, Wu BU, et al. Comparison of existing clinical scoring systems to predict persistent organ failure in patients with acute pancreatitis. Gastroenterology. 2012;142(7):1476-1482. (Mevcut skorların persistan organ yetmezliğini öngörmedeki sınırları.) doi.org/10.1053/j.gastro.2012.03.005(yeni sekmede açılır)
7.Banks PA, Bollen TL, Dervenis C, et al. Classification of acute pancreatitis 2012: revision of the Atlanta classification and definitions by international consensus. Gut. 2013;62(1):102-111. (Hafif, orta-ağır ve ağır akut pankreatit tanımları.) doi.org/10.1136/gutjnl-2012-302779(yeni sekmede açılır)
8.Tenner S, Baillie J, DeWitt J, Vege SS. American College of Gastroenterology guideline: management of acute pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2013;108(9):1400-1415. (Organ yetmezliği ve SIRS varlığında yoğun bakım izlemi, kolanjitte ilk 24 saatte ERCP, profilaktik antibiyotik önerilmemesi.) doi.org/10.1038/ajg.2013.218(yeni sekmede açılır)
9.Working Group IAP/APA Acute Pancreatitis Guidelines. IAP/APA evidence-based guidelines for the management of acute pancreatitis. Pancreatology. 2013;13(4 Suppl 2):e1-e15. (Şiddet öngörüsü başlığı dâhil 38 öneriden oluşan uluslararası kılavuz.) doi.org/10.1016/j.pan.2013.07.063(yeni sekmede açılır)
10.Bone RC, Balk RA, Cerra FB, et al. Definitions for sepsis and organ failure and guidelines for the use of innovative therapies in sepsis. Chest. 1992;101(6):1644-1655. (BISAP içindeki SIRS ölçütlerinin tanımı.) doi.org/10.1378/chest.101.6.1644(yeni sekmede açılır)

İlgili hesaplayıcılar

Rapor Asistanı

İlaç raporunuz eczaneden geri dönmesin

Rapor Asistanı, ilacı ve tanıyı seçtiğinizde SUT'un istediği her kriteri sorar; eksik kalanı imzadan önce gösterir. Hesaplayıcı sonucu bu akışa girmez, raporu siz onaylarsınız.

Rapor Asistanına başvurun

Sorumluluk reddi

Son güncelleme: 8 Eylül 2026.

Bu hesaplayıcı sağlık profesyonellerine yöneliktir ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuç; muayenenin, hekimin klinik değerlendirmesinin ve güncel kılavuzların yerine geçmez, tek başına tanı veya tedavi kararı olarak kullanılamaz. Girilen değerlerin doğruluğu ile sonucun hastaya uygunluğunu değerlendirme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Hesaplama, sayfada belirtilen kaynaklara dayanır; kılavuzlar güncellendiğinde içerik gecikmeli güncellenebilir.