HOMA-IR

İnsülin Direnci İndeksi (HOMA-IR) Hesaplama

Q: HOMA-IR için tek bir normal üst sınır var mı?

Yoktur. Açlık insülini yöntemler arasında standardize edilmediği ve dağılım popülasyona göre kaydığı için her çalışma kendi eşiğini bildirir. Bu sayfada üç kaynak birlikte gösterilir: Gökcel 2003 Türkiye hastane popülasyonunda sağlıklı kişilerin ortalamasını 2,24 artı eksi 1,26 olarak verir, Bonora 1998 Bruneck toplum örnekleminde eşiği 2,77 seçer, Keskin 2005 obez pubertal çocuk ve ergenlerde 3,16 bulur ve erişkinde geçerli kabul edilen 2,5 değerinin ergende geçerli olmadığını yazar. Kendi laboratuvarınızın referansı varsa onu kullanın.

Q: Glukozu mmol/L girersem 22,5 bölenli formül mü kullanılıyor?

Sonuç bakımından evet, kod bakımından hayır. Birim düğmesiyle mmol/L seçtiğinizde girdiğiniz değer önce mg/dL karşılığına çevrilir (0,0555 katsayısı) ve hesap her zaman 405 bölenli yazımla yapılır. İki yazım tek bir formüldür, çünkü 22,5 × 18 = 405. Katsayının yuvarlanmasından kaynaklanan fark ikinci ondalıkta kalır ve klinik olarak anlamsızdır.

Q: HOMA2 hesaplayıcısı ile neden farklı sonuç çıkıyor?

Çünkü iki farklı sürümdür. Bu sayfa Matthews 1985 yayınındaki doğrusal yaklaşım formüllerini uygular; HOMA2 ise Oxford grubunun doğrusal olmayan bilgisayar modelidir ve Levy 1998 doğru değerlendirmenin bu programla yapılması gerektiğini bildirmiştir. Aynı açlık değerleriyle iki sürüm farklı sayılar verir, özellikle yüksek glukoz aralığında ayrışırlar. Bir literatür eşiğini kullanmadan önce o çalışmanın hangi sürümü kullandığını kontrol edin.

Q: İnsülin tedavisi alan hastada HOMA-IR hesaplanır mı?

Hesaplanmaz. Model, ölçülen insülinin hastanın kendi beta hücrelerinden salgılandığını varsayar. Ekzojen insülin alan hastada ölçülen değer endojen salınımı yansıtmaz, dolayısıyla hem HOMA-IR hem HOMA-β yorumlanamaz. İleri beta hücre yetmezliğinde, akut hastalıkta ve insülin salgılatıcı ilaç kullanımında da sonuç yanıltıcıdır.

Q: HOMA-β sonucunu tek başına raporlayabilir miyim?

Raporlamayın. Wallace 2004, beta hücre işlevini insülin direncinden yalıtarak tek başına ölçmeyi modelin uygunsuz kullanımı olarak sayar; iki gösterge birlikte okunur. Yüzde 100 genç sağlıklı erişkin referansıdır ve yüksek bir yüzde iyi haber anlamına gelmez, çünkü artmış direnci karşılamak için yükselmiş salınımı da gösterebilir. Bu yüzden hesaplayıcı HOMA-β sekmesinde aynı örneğin HOMA-IR değerini de birlikte verir.

Açlık glukozu ve insülini ile HOMA-IR ve HOMA-beta hesaplayın: mg/dL ve mmol/L girişi, kaynaklı popülasyon eşikleri ve HOMA2 farkı notu.

Güncelleme 8 Eylül 2026
8 kaynak

Sonucu nasıl yorumlarsınız?

Evre / aralık	Anlamı	Kılavuz yaklaşımı
2,5 altıHOMA-IR < 2,5	Alıntılanan eşiklerin tamamının altındadır. Gökcel 2003, Türkiye örnekleminde (Başkent Üniversitesi Adana Hastanesi kayıtlarından 1774 kişi) sağlıklı kişilerin HOMA ortalamasını 2,24 ve standart sapmasını 1,26 olarak bildirmiştir; bu bir ortalama dağılımdır, tanısal eşik değildir.	Wallace 2004: HOMA öncelikle kohort ve epidemiyolojik çalışmalar için uygundur; düşük bir değer metabolik riski tek başına dışlamaz, açlık glukozu ve HbA1c ile birlikte değerlendirin.
2,5-2,77HOMA-IR 2,5 ile 2,77 arası	Erişkinlerde yaygın olarak aktarılan 2,5 eşiğinin üzerinde, Bruneck çalışmasının eşiğinin altındadır. Keskin 2005, 2,5 üzeri değerin erişkinler için geçerli kabul edildiğini, ergenler için geçerli olmadığını açıkça belirtir.	Keskin 2005: erişkin eşiğini ergen hastaya uygulamayın. Yaş grubuna uygun eşik seçin ve raporunuzda hangi çalışmanın eşiğini kullandığınızı yazın.
2,77-3,16HOMA-IR 2,77 ile 3,16 arası	Bonora 1998 (Bruneck Study, 40-79 yaş arası 888 kişilik toplum örneklemi), metabolik bozukluğu olmayan obez olmayan 225 kişide HOMA-IR dağılımının en üst beşte birlik diliminin alt sınırını 2,77 bulmuş ve bu değeri insülin direnci eşiği olarak seçmiştir.	Bonora 1998: eşik İtalya kuzeyinde yaşayan bir toplum örnekleminden türetilmiştir; farklı etnik köken, yaş aralığı ve insülin ölçüm yöntemi eşiği kaydırır.
3,16 ve üzeriHOMA-IR ≥ 3,16	Keskin 2005, oral glukoz tolerans testine göre tanımlanmış insülin direnci olan ve olmayan 57 obez pubertal çocuk ve ergende ROC analizi ile HOMA eşiğini 3,16 bulmuştur. Değer bu sayfada alıntılanan en yüksek eşiğin de üzerindedir.	Keskin 2005: eşik obez pubertal çocuk ve ergen örnekleminde türetilmiştir; erişkinde ve obez olmayan çocukta doğrudan uygulanamaz.
HOMA-βHOMA-β yüzde 100 referansı	Matthews 1985 modelinde yüzde 100, genç sağlıklı erişkin referansına karşılık gelir. Yüksek bir yüzde tek başına iyi haber değildir: artmış direnci karşılamak için yükselmiş salınımı da gösterebilir.	Wallace 2004: beta hücre işlevini insülin direncinden yalıtarak tek başına raporlamak modelin uygunsuz kullanımıdır; iki değeri birlikte bildirin.
HOMA2HOMA2 (Oxford bilgisayar modeli)	Bu sayfadaki iki formül, modelin 1985 yayınındaki doğrusal yaklaşımıdır. Levy 1998, doğru değerlendirmenin bilgisayar programı (HOMA2) ile yapılması gerektiğini bildirmiştir; HOMA2 aynı girdilerle farklı sayılar üretir.	Wallace 2004: bilgisayar modeli mevcut olmasına rağmen literatürde yaklaşım formülleri daha yaygın kullanılmıştır. Hangi sürümü kullandığınızı raporunuzda belirtin, HOMA2 eşiklerini bu sayfanın sonucuyla karşılaştırmayın.

Sonraki adım

HOMA-IR bir tanı ölçütü değildir. Amerikan Diyabet Birliği 2025 bakım standartlarının tanı ve sınıflama bölümü, diyabet ve prediyabet tanısını açlık plazma glukozu, 75 gram oral glukoz tolerans testinin ikinci saat değeri ve HbA1c üzerinden tanımlar; insülin direnci indeksleri tanı ölçütleri arasında yer almaz. Bu nedenle sonucu tanı adı olarak değil, açlık glukoz ve insülin ilişkisini özetleyen bir sayı olarak raporlayın ve klinik tabloyla, bel çevresi, lipid profili, karaciğer görüntülemesi ve kan basıncı gibi diğer verilerle birlikte değerlendirin.

Eşik seçimi bu aracın en tartışmalı yanıdır. Evrensel bir normal üst sınır yoktur, çünkü açlık insülin ölçümü yöntemler arasında standardize değildir ve dağılım popülasyona göre kayar. Bu sayfadaki bantlar üç ayrı çalışmadan gelir ve her biri kendi örneklemine özgüdür: Gökcel 2003 Türkiye hastane popülasyonunda sağlıklı kişilerin ortalamasını 2,24 artı eksi 1,26 bildirir, Bonora 1998 Bruneck toplum örnekleminde eşiği 2,77 seçer, Keskin 2005 obez pubertal çocuk ve ergenlerde ROC ile 3,16 bulur ve 2,5 üzeri değerin erişkinde geçerli olduğunu, ergende olmadığını belirtir. Kendi laboratuvarınızın insülin yöntemi için yerel bir referans dağılımı varsa onu tercih edin.

Sonucun geçerli olmadığı durumları hatırlayın. Model kararlı hâl varsayımına dayandığı için ekzojen insülin kullanan hastada, ileri beta hücre yetmezliğinde ve akut hastalıkta yorumlanamaz; insülin salgılatıcı ilaçlar, kortikosteroidler ve gebelik değerleri kaydırır. Örnek aç karnına ve tek seferde alınmalıdır; Matthews 1985 modelin değişim katsayısını insülin direnci için yüzde 31 olarak bildirdiği için küçük değişimler ölçüm gürültüsünden ayırt edilemez. Wallace 2004 yöntemi kohort ve epidemiyolojik çalışmalar için uygun bulurken, beta hücre işlevini insülin direncinden yalıtarak tek başına ölçmeyi uygunsuz kullanım olarak sayar.

Sürüm farkını atlamayın. Bu sayfa 1985 yayınındaki doğrusal yaklaşım formüllerini uygular. Levy 1998, doğru değerlendirmenin Oxford grubunun bilgisayar programı (HOMA2) ile yapılması gerektiğini bildirmiştir ve HOMA2 aynı açlık değerleriyle farklı sayılar üretir; özellikle yüksek glukoz aralığında iki sürüm ayrışır. Literatürden bir eşiği alırken o çalışmanın hangi sürümü kullandığını kontrol edin ve raporunuzda kullandığınız sürümü yazın. Bu satırlar kaynak atıflıdır, hastaya özel tedavi önerisi içermez.

Formül

HOMA-IR, Matthews 1985 yaklaşım formülü, glukoz mg/dL cinsinden:

HOMA-IR = açlık glukozu (mg/dL) × açlık insülini (µU/mL) / 405

Aynı model glukoz mmol/L cinsinden yazıldığında bölen 22,5 olur:

HOMA-IR = açlık glukozu (mmol/L) × açlık insülini (µU/mL) / 22,5

İki yazım tek bir formüldür: 1 mmol/L glukoz yaklaşık 18 mg/dL ettiği ve 22,5 × 18 = 405 olduğu için sonuç aynıdır. Bu sayfada değeri hangi birimde girerseniz girin hesap mg/dL üzerinden yapılır, birim düğmesi yalnız gördüğünüz sayıyı değiştirir.

HOMA-β (beta hücre işlevi), Matthews 1985 yazımıyla:

HOMA-β (%) = 20 × açlık insülini (µU/mL) / (açlık glukozu (mmol/L) - 3,5)

Aynı formülün mg/dL karşılığı:

HOMA-β (%) = 360 × açlık insülini (µU/mL) / (açlık glukozu (mg/dL) - 63)

Payda kuralı: glukoz 63 mg/dL (3,5 mmol/L) değerine eşit veya altındayken payda sıfırlanır ya da negatife döner. Model bu aralıkta tanımlı olmadığı için hesaplayıcı sonuç üretmez; 70 mg/dL altındaki değerlerde ise sonucu ayrıca güvenilmez olarak işaretler.

Birim dönüşümü: glukoz (mmol/L) = glukoz (mg/dL) × 0,0555.

İnsülin bu sayfada tek birimde, µU/mL cinsinden girilir. Laboratuvarınız pmol/L raporluyorsa değeri 6 ile bölün.

Model, aç karnına ölçülen glukoz ile insülinin geri besleme döngüsünde dengeye ulaştığını varsayar. Bu yüzden her iki değerin de aynı örnekten ve en az 8 saatlik açlık sonrasında çalışılmış olması gerekir.

Örnek hesap

Örnek olgu: 42 yaşında hasta, obezite ve hipertansiyon nedeniyle değerlendiriliyor. On saatlik açlık sonrası aynı örnekte açlık plazma glukozu 100 mg/dL (5,55 mmol/L), açlık insülini 15 µU/mL ölçülmüş.

HOMA-IR: 100 × 15 = 1500 ve 1500 / 405 = 3,7037; iki ondalığa yuvarlanınca 3,70.

Aynı hesabın mmol/L yazımı: 5,55 × 15 = 83,25 ve 83,25 / 22,5 = 3,70. İki yolun aynı sayıyı vermesi, 22,5 böleninin mg/dL karşılığının 405 olmasından gelir.

Yorum: 3,70 değeri hem erişkinde yaygın aktarılan 2,5 eşiğinin, hem Bruneck çalışmasının 2,77 eşiğinin, hem de obez ergenlerde türetilmiş 3,16 eşiğinin üzerindedir. Bu, hastanın açlık verilerinin insülin direnci ile uyumlu olduğunu gösterir; tek başına bir tanı adı koymaz.

HOMA-β: payda 100 - 63 = 37 ve 360 × 15 = 5400; 5400 / 37 = 145,9459, yani yüzde 145,9. Aynı hastada salınım referans değerin üzerindedir. İki sonucun birlikte okunuşu şudur: beta hücreleri artmış direnci şimdilik karşılamaktadır.

Aynı hastanın kontrol ölçümünde glukoz 126 mg/dL ve insülin 8 µU/mL bulunsaydı HOMA-IR 2,49 ile eşiklerin sınırına inerken HOMA-β yüzde 45,7 değerine düşerdi. Bu tablo direncin azalması değil, salınımın yetersizleşmesi anlamına gelir ve iki göstergeyi tek başına raporlamanın neden yanıltıcı olduğunu gösterir.

Matthews 1985 modelin kesinliğini de bildirir: tekrarlanan ölçümlerde değişim katsayısı insülin direnci için yüzde 31, beta hücre eksikliği için yüzde 32 bulunmuştur. Tek bir ölçüme dayanan küçük farkları anlamlı kabul etmeyin.

Hastanıza nasıl anlatırsınız?

Hastanıza aktarabileceğiniz sade bir özet

HOMA-IR, aç karnına alınan bir kan örneğindeki şeker ve insülin değerlerinden hesaplanan bir sayıdır. Vücudunuzun kendi insülinini ne kadar iyi kullandığı hakkında fikir verir. Sayı büyüdükçe, aynı kan şekerini tutabilmek için vücudun daha çok insülin salgıladığı, yani insülinin etkisinin azaldığı düşünülür.

Bu sayı bir hastalık teşhisi değildir. Şeker hastalığı tanısı açlık kan şekeri, şeker yükleme testi ve HbA1c denilen üç aylık ortalama şeker değeri ile konur; HOMA-IR bunların yerine geçmez. Hekiminiz bu sayıyı kilo, bel çevresi, kan yağları, karaciğer yağlanması ve tansiyon gibi diğer bulgularla birlikte değerlendirir.

Herkes için geçerli tek bir normal sınır yoktur. Farklı ülkelerde ve yaş gruplarında yapılan çalışmalar farklı sınır değerleri bildirmiştir; çocuk ve ergenlerde kullanılan sınır erişkinlerinkinden yüksektir. Ayrıca insülin ölçümü laboratuvarlar arasında farklılık gösterdiği için aynı kişinin iki farklı laboratuvarda çıkan sonuçları birebir karşılaştırılamaz.

Sonucun doğru olabilmesi için kan örneğinin en az 8 saatlik açlıktan sonra ve tek seferde alınması gerekir. Dışarıdan insülin kullanıyorsanız bu hesap sizin için anlamlı değildir. Kortizon türü ilaçlar, gebelik ve araya giren bir hastalık da sonucu değiştirebilir.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı koymaz ve tedavinizi değiştirmek için kullanılamaz. Sonucunuzu kendi başınıza yorumlamak yerine hekiminizle konuşun; ilaç, takviye veya diyet değişikliğine bu sayıya bakarak karar vermeyin.

Sık sorulan sorular

HOMA-IR için tek bir normal üst sınır var mı?

Yoktur. Açlık insülini yöntemler arasında standardize edilmediği ve dağılım popülasyona göre kaydığı için her çalışma kendi eşiğini bildirir. Bu sayfada üç kaynak birlikte gösterilir: Gökcel 2003 Türkiye hastane popülasyonunda sağlıklı kişilerin ortalamasını 2,24 artı eksi 1,26 olarak verir, Bonora 1998 Bruneck toplum örnekleminde eşiği 2,77 seçer, Keskin 2005 obez pubertal çocuk ve ergenlerde 3,16 bulur ve erişkinde geçerli kabul edilen 2,5 değerinin ergende geçerli olmadığını yazar. Kendi laboratuvarınızın referansı varsa onu kullanın.

Glukozu mmol/L girersem 22,5 bölenli formül mü kullanılıyor?

Sonuç bakımından evet, kod bakımından hayır. Birim düğmesiyle mmol/L seçtiğinizde girdiğiniz değer önce mg/dL karşılığına çevrilir (0,0555 katsayısı) ve hesap her zaman 405 bölenli yazımla yapılır. İki yazım tek bir formüldür, çünkü 22,5 × 18 = 405. Katsayının yuvarlanmasından kaynaklanan fark ikinci ondalıkta kalır ve klinik olarak anlamsızdır.

HOMA2 hesaplayıcısı ile neden farklı sonuç çıkıyor?

Çünkü iki farklı sürümdür. Bu sayfa Matthews 1985 yayınındaki doğrusal yaklaşım formüllerini uygular; HOMA2 ise Oxford grubunun doğrusal olmayan bilgisayar modelidir ve Levy 1998 doğru değerlendirmenin bu programla yapılması gerektiğini bildirmiştir. Aynı açlık değerleriyle iki sürüm farklı sayılar verir, özellikle yüksek glukoz aralığında ayrışırlar. Bir literatür eşiğini kullanmadan önce o çalışmanın hangi sürümü kullandığını kontrol edin.

İnsülin tedavisi alan hastada HOMA-IR hesaplanır mı?

Hesaplanmaz. Model, ölçülen insülinin hastanın kendi beta hücrelerinden salgılandığını varsayar. Ekzojen insülin alan hastada ölçülen değer endojen salınımı yansıtmaz, dolayısıyla hem HOMA-IR hem HOMA-β yorumlanamaz. İleri beta hücre yetmezliğinde, akut hastalıkta ve insülin salgılatıcı ilaç kullanımında da sonuç yanıltıcıdır.

HOMA-β sonucunu tek başına raporlayabilir miyim?

Raporlamayın. Wallace 2004, beta hücre işlevini insülin direncinden yalıtarak tek başına ölçmeyi modelin uygunsuz kullanımı olarak sayar; iki gösterge birlikte okunur. Yüzde 100 genç sağlıklı erişkin referansıdır ve yüksek bir yüzde iyi haber anlamına gelmez, çünkü artmış direnci karşılamak için yükselmiş salınımı da gösterebilir. Bu yüzden hesaplayıcı HOMA-β sekmesinde aynı örneğin HOMA-IR değerini de birlikte verir.

Kaynaklar

1.Matthews DR, Hosker JP, Rudenski AS, et al. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia. 1985;28(7):412-419. (HOMA-IR ve HOMA-beta yaklaşım formüllerinin kaynağı; klemp ile korelasyon Rs 0,88, değişim katsayıları yüzde 31 ve yüzde 32.) doi.org/10.1007/BF00280883(yeni sekmede açılır)
2.Levy JC, Matthews DR, Hermans MP. Correct homeostasis model assessment (HOMA) evaluation uses the computer program. Diabetes Care. 1998;21(12):2191-2192. (HOMA2 bilgisayar modelinin doğrusal yaklaşım formüllerinden farkı.) doi.org/10.2337/diacare.21.12.2191(yeni sekmede açılır)
3.Wallace TM, Levy JC, Matthews DR. Use and abuse of HOMA modeling. Diabetes Care. 2004;27(6):1487-1495. (Uygun ve uygunsuz kullanım alanları; beta hücre işlevini yalıtarak raporlamanın sakıncası.) doi.org/10.2337/diacare.27.6.1487(yeni sekmede açılır)
4.Gokcel A, Baltali M, Tarim E, et al. Detection of insulin resistance in Turkish adults: a hospital-based study. Diabetes Obes Metab. 2003;5(2):126-130. (Türkiye hastane popülasyonunda sağlıklı kişilerde HOMA ortalaması 2,24 artı eksi 1,26.) doi.org/10.1046/j.1463-1326.2003.00253.x(yeni sekmede açılır)
5.Bonora E, Kiechl S, Willeit J, et al. Prevalence of insulin resistance in metabolic disorders: the Bruneck Study. Diabetes. 1998;47(10):1643-1649. (Toplum örnekleminde 2,77 eşiği: metabolik bozukluğu olmayan obez olmayan kişilerde en üst beşte birlik dilimin alt sınırı.) doi.org/10.2337/diabetes.47.10.1643(yeni sekmede açılır)
6.Keskin M, Kurtoglu S, Kendirci M, et al. Homeostasis model assessment is more reliable than the fasting glucose/insulin ratio and quantitative insulin sensitivity check index for assessing insulin resistance among obese children and adolescents. Pediatrics. 2005;115(4):e500-e503. (Obez pubertal ergenlerde ROC eşiği 3,16; erişkin için 2,5 değerinin ergende geçerli olmadığı notu.) doi.org/10.1542/peds.2004-1921(yeni sekmede açılır)
7.Bonora E, Targher G, Alberiche M, et al. Homeostasis model assessment closely mirrors the glucose clamp technique in the assessment of insulin sensitivity: studies in subjects with various degrees of glucose tolerance and insulin sensitivity. Diabetes Care. 2000;23(1):57-63. (Yöntemin klemp ile karşılaştırmalı doğrulaması.) doi.org/10.2337/diacare.23.1.57(yeni sekmede açılır)
8.American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes-2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S27-S49. (Tanı ölçütleri açlık glukozu, oral glukoz tolerans testi ve HbA1c üzerinden tanımlanır; insülin direnci indeksleri tanı ölçütü değildir.) doi.org/10.2337/dc25-S002(yeni sekmede açılır)

İlgili hesaplayıcılar

Rapor Asistanı

İlaç raporunuz eczaneden geri dönmesin

Rapor Asistanı, ilacı ve tanıyı seçtiğinizde SUT'un istediği her kriteri sorar; eksik kalanı imzadan önce gösterir. Hesaplayıcı sonucu bu akışa girmez, raporu siz onaylarsınız.

Rapor Asistanına başvurun

Sorumluluk reddi

Son güncelleme: 8 Eylül 2026.

Bu hesaplayıcı sağlık profesyonellerine yöneliktir ve yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sonuç; muayenenin, hekimin klinik değerlendirmesinin ve güncel kılavuzların yerine geçmez, tek başına tanı veya tedavi kararı olarak kullanılamaz. Girilen değerlerin doğruluğu ile sonucun hastaya uygunluğunu değerlendirme sorumluluğu kullanıcıya aittir. Hesaplama, sayfada belirtilen kaynaklara dayanır; kılavuzlar güncellendiğinde içerik gecikmeli güncellenebilir.